گزارش جلسه دوم حلقه بازخوانی انتقادی کاپیتال اثر کارل مارکس

گزارش جلسه دوم حلقه بازخوانی انتقادی کاپیتال اثر کارل مارکس

جلسه دوم حلقه کاپیتال، درساعت ۱۶:۳۰ سوم اسفندماه، با مرور جناب آقای ناسخیان بر مباحث جلسه اول شروع شد. اینکه برای فهم مطالب کاپیتال، لازم است نیمه دوم قرن ۱۸ و نیمه اول قرن ۱۹ مورد بررسی قرار بگیرند. یکی از بهترین اشخاصی که اوضاع آن زمان انگلستان در اثر او بازتاب یافته است، آدام اسمیت است

. و از طرفی دیگر، اسمیت آغازگر علم اقتصاد هم هست. گسترش کشتی‌رانی در انگلستان تا آن موقع، سود سرشاری را نصیب طبقه سرمایه‌دار تجاری کرد. این طبقه متوسط در برابر اشراف قرار داشتند و از تجارت (و نه کشاورزی یا صنعت) سود می‌بردند. این سود سرشار در خود کشتی‌سازی سرمایه‌گذاری شد و ارتقاء پیدا کرد. نقش کشتی‌رانی انگلستان در حوادث جامعه خیلی زیاد است. به‌واسطه همین قدرت و دسترسی آن‌ها به آمریکا در آن زمان، بازار خوبی برای انگلستان در آن کشور پیداشده بود. البته نهاده‌های تولیدی خوبی هم سرزمین تازه در اختیارشان قرار می‌داد، چراکه کار ارزان در آمریکا وجود داشت.

بین این طبقه و ملاکان، بر سر نزدیکی به اشراف و دربار کشمکش وجود داشت. بعدها طبقه متوسط توانستند دولت را هم با خود همراه کنند که به شکل‌گیری سرمایه‌داری تجاری انجامید. درمجموع، طبقات متنوعی در انگلستان قرن ۱۸ حضور دارند، از دولت و دربار تا بازرگانان و غیره. منتها یک امر رایج در آن زمان، انحصار امتیازات بود. این امر خیلی معمول بود که انحصار امتیازی یک تجارتی به یک بازرگان خاص داده شود. آدام اسمیت مخالف این اتفاقات بود. اسمیت بسیار تحت تأثیر هیوم بود. هیوم رساله ای در اقتصاد داشت ولی چون می‌دانست اسمیت در حال نوشتن «ثروت ملل» است، نوشته خودش را منتشر نکرد و در عوض اسمیت را تشویق کرد تا زودتر کتابش را چاپ کند.

درمجموع می‌توان گفت که آدام اسمیت ارزش خاصی برای مبادله قائل نبود و محور اصلی ثروت را «کار» می‌دانست. با مرکانتیلیست ها مخالف بود و تعریف ثروت به‌صرف پول را اشتباه می‌خواند. با گروه دیگری به نام فیزیوکرات ها هم مشکل داشت، اما نه به‌اندازه مرکانتیلیست ها. آن‌ها تنها کشاورزی را مولد ثروت می‌دانستند و ارزشی برای سود صنعت و تجارت قائل نبودند. اسمیت در توجه به کشاورزی با آن‌ها همراه بود، ولی سود ناشی از صنعت را هم می‌پذیرفت. او تنها با سود تجارت رابطه خوبی برقرار نکرد.

تئوری معروف اسمیت مربوط به «نفع شخصی» است که می‌گوید اگر هرکس به دنبال منفعت شخصی خودش باشد، دست نامرئی بازار کلیت منافع جامعه را هم تأمین می‌کند. اسمیت در بحث اخلاقی‌اش به حس نوع‌دوستی احترام می‌گذارد و آن را در کنار نفع شخصی و مستقل از آن معتبر می‌داند، ولی در کتاب ثروت ملل تنها توجهش به نفع شخصی است. اسمت فهمی تعادل گرایانه از پدیده‌های اجتماعی ارائه می‌دهد که به‌احتمال‌زیاد متأثر از فیزیک نیوتنی است. درمجموع می‌توان گفت مباحث اقتصادی آن دوره و بعدها، بسیار متأثر از فیزیک نیوتنی قرار داشته است.

 

#مارکس#کاپیتال#توسعه#علوم_انسانی_و_توسعه