گزارشی از حلقه سنت پژوهی مورخ بیست و هفتم آبان

گزارشی از حلقه سنت پژوهی مورخ بیست و هفتم آبان

این جلسه از حلقه سنت پژوهی به بررسی نحوه دسته‌بندی و بررسی یکی از مبانی دسته‌بندی و تقسیمات براهین اثبات وجود خدا در سنت فلسفه اسلامی اختصاص پیدا کرد.

– در ابتدای جلسه یکی از مباحث منطق اسلامی در خصوص برهان لم و إن موردبحث گذاشته شد. تقسیم برهان به دو قسم برهان إن و برهان لم، یکی از مبانی اساسی در دسته‌بندی براهین اثبات خدا و سایر علوم در سنت فلسفه اسلامی است. چراکه مشخصه اصلی برهان لم، به دست آوردن یقین معرفتی و مشخصه اصلی برهان إن ، عدم حصول یقین معرفتی از آن است.

ریشه این مسئله را باید در مبانی و مبادی معرفت‌شناختی سنت فلسفه اسلامی یافت. به نظر می­رسد که جایگاه مسئله «برهان» برای فلاسفه اسلامی، همچون مسئله اثبات (Proof) در فلسفه تحلیلی نیست. «برهان» طریقی حقیقی برای وصول یقینی و قطعی به واقعیت تلقی می­شده است. تبعات این تفاوت را باید در مباحث آتی موردبررسی قرارداد.

بر اساس این مبنای منطقی، برخی از فلاسفه اسلامی صرفاً براهین صدیقین را شایسته عنوان «برهان اثبات وجود خدا» دانسته­اند. چراکه فقط این دسته از براهین را برهان لمی می­دانند. برخی دیگر از فلاسفه اسلامی، سایر براهین را هم نوعی برهان لمی می­دانند، منتها آن‌ها را برای اثبات وجود خداوند به‌تنهایی کافی نمی­دانند.

در طی جلسه ضمن توضیح و بررسی محتوای براهین لم و إن، به بررسی دلایل افاده یقین معرفتی و عدم افاده یقین معرفتی هر یک پرداخته شد.

۲- در ادامه جلسه، دسته‌بندی اولیه­ای از براهین صدیقین، بر اساس کتاب جناب آقای حسین عشاقی ارائه شد.

درمجموع ایشان ۲۲۰ برهان صدیقی بر اثبات وجود خدا اراده کرده­اند، که در دو کلان دسته براهین عرفانی و براهین فلسفی تقسیم­بندی شده‌اند. براهین فلسفی خود به انواع مختلفی تقسیم می­شوند که می­توان بر اساس «حد وسطی» که مورد استفاده قرار می­دهند، آن‌ها را ۱۰ دسته تقسیم کرد. «حد وسط» ها به‌قرار زیر می­باشند: ۱-حقیقت وجود ۲-حقیقت واجب‌الوجود ۳-موجود ۴-موجود ناب ۵-موجود مستقل ۶-موجود ازلی ۷-موجود ابدی ۸-موجود نخستین ۹-موجود بالذات ۱۰-موجود برترین

۳- پس از ارائه دسته‌بندی کلی براهین صدیقین، دو برهان از سیدحیدر آملی و یک برهان از محقق اصفهانی موردبررسی قرار گرفت.

برهان محقق اصفهانی با بیان منطق گزاره‌ها موردبررسی قرار گرفت و از عهده منطق گزاره‌ها برآمد. منتها یک مسئله جدی این بود که آیا منطق گزاره­ها می­تواند تمایز حمل اولی و حمل شایع را درک کند و آن را تأویل به مفهوم و مصداق نبرد؟!

به‌هرحال این برهان هم مدافعان جدی­ای دارد و هم مخالفان جدی…

مخالفان این برهان بر خلط حمل اولی و حمل شایع در این برهان تأکیددارند. اما موافقان آن ضمن رد این اشکال و پاسخ به آن، می­گویند که حتی اگر این برهان حرکت از مفهوم به خارج باشد، بازهم قابل دفاع است و بر همین مبنا برهان آنسلم را صحیح و قابل دفاع عقلانی و منطقی می­دانند.

متن شما