گزارشی از جلسه ششم حلقه تخصصی اخلاق و فناوری

گزارشی از جلسه ششم حلقه تخصصی اخلاق و فناوری

جلسه ششم حلقه تخصصی اخلاق و فناوری در تاریخ بیست و سوم آذرماه برگزار شد و پس از بررسی برخی مسائل فناوری در کشور و بحث درباره آن‌ها (که به ایده پردازی برای نگارش مقاله در حوزه‌ی مسائل اخلاقی فناوری‌های بومی خواهد انجامید)، دو مطلب توسط آقایان خلیلی و ریاحی ارائه شد.

–  در بخش ابتدایی، ارائه‌ی آقای خلیلی از  مقاله

Computer systems: Moral entities but not moral agents

اثر  Deborah G.Johnson

شرح ارائه : 

با توجه به این‌که سیستم های کامپیوتری وضعیت ذهنی (mental state) ندارند و همچنین چون از سر اراده آزاد (freedom) دست به انجام عمل نمی‌زنند، نمی‌توان آن‌ها را در معنای سنتی کلمه عامل (agent) دانست. بااین‌وجود می‌توان چنین گفت که این سیستم‌ها به این خاطر که نوعی مصنوع تکنیکی‌اند و مصنوعات تکنیکی با مقصودی خاص توسط انسان ساخته‌شده‌اند، قصدیت (intentionallity) دارند و قصدیت داشتن جواز ورود آن‌ها را به حوزه اخلاق صادر می‌کند ( برخلاف ابژه‌های طبیعی که بر اساس متافیزیک دکارتی- کانتی بی قصدند، و ورود آن‌ها به حوزه‌ی اخلاقی و ارزیابی اخلاقی بی‌وجه است). مصنوعات به دلیل همین قصدیتی که دارند ازنظر اخلاقی تأثیرگذاری (efficacy) دارند، یعنی می‌توانند بر استفاده‌کننده تأثیر اخلاقی مثبت یا منفی داشته باشند، به همین دلیل می‌توانند مورد تأمل اخلاقی واقع شوند. با این توضیح روشن می‌شود که جانسون بر آن است که بدون پذیرش عاملیت برای مصنوعات (و سیستمهای کامپیوتری) آن‌ها را در کنار انسان به حوزه اخلاق وارد کند.

جانسون سعی می‌کند توضیح دهد که منظور از قصدیت مصنوع تکنیکی (و سیستمهای کامپیوتری) چیست. بر طبق نظر او، قصدیت امری است مرتبط با کاربرد(function) مصنوع، که توسط طراح در آن تعبیه‌شده، و مصنوع در هنگام استفاده بر اساس آن عمل می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، هر مصنوعی وقتی مورداستفاده قرار می‌گیرد کاربردی دارد که قصدیت طراح را نشان می‌دهد. پس می‌توان نتیجه گرفت که وقتی مصنوعی مورداستفاده قرار می‌گیرد، مصنوع (به‌واسطه‌ی طراح) و استفاده‌کننده هر دو باهم در حال عمل‌اند و هر یک مستحق ارزیابی اخلاقی است. نتیجه این‌که یک سیستم کامپیوتری را می‌توان مورد ارزیابی اخلاقی قرار داد چون قصدیتی که تأثیر اخلاقی دارد توسط طراح در آن تعبیه‌شده است. این در حالی است که یک شی طبیعی (مثل سنگی که در دل کوهی ست) را نمی‌توان ارزیابی اخلاقی کرد چون قصدیتی در آن شی طبیعی ملحوظ نشده ست. با این توضیح می‌توان چنین نتیجه گرفت که به‌غیراز انسان که به نحو سنتی در حوزه اخلاق قرار داشت و مورد ارزیابی اخلاقی قرار می‌گرفت، می‌توان مصنوعات را هم وارد به این حیطه کرد و آن‌ها را ازلحاظ اخلاقی ارزیابی کرد. جانسون معتقد است با این کار از اخلاق دکارتی (که تنها انسان‌ها را موضوع اخلاق می‌داند) فراتر رفته است، و با توسعه‌ی حیطه‌ی اخلاق، جایگاهی برای ارزیابی اخلاقی مصنوعات تکنیکی فراهم آورده است.

۲–  در بخش دیگر جناب آقای ریاحی به ارائه بخش دوم از فصل ۴ کتاب what things do از فربیک پرداختند.

شرح ارائه :

در بخش دوم از فصل ۴ کتاب، فربیک به پاسخی که دن آیدی برای پرسش هرمنوتیکی از فناوری فراهم می‌آورد می‌پردازد. ازنظر آیدی فناوری هم به‌صورت مستقیم و در سطح خرد (Microperceptual) و هم به‌صورت غیرمستقیم در سطح کلان(Macroperceptual) می‌تواند منجر شود تا واقعیت به نحو دیگری برای ما متجلی شود. در سطح خرد رابطه‌های میانجیگری مانند بدنمندی و هرمنوتیکی با فناوری درواقع به تغییر شکل حواس( sense transformation) ما  منجر می‌گردند. این تغییر ازنظر آیدی خود در یک ساختار افزایشی/کاهشی انجام می‌پذیرد که در آن یک جنبه از واقعیت و یا یکی از حواس ما برجسته می‌گردند درحالی‌که باقی در حاشیه قرار می‌گیرند.

در سطح کلان نیز تکنولوژی بر چهارچوب‌های تفسیری فرهنگی ما تأثیرگذار خواهد بود. نظر  آیدی دراین‌باره در تقابل با دوگانه ابزارگرایی/ ذات‌گرایی در فلسفه تکنولوژی کلاسیک است. آیدی از یک‌سو با جعل مفهوم Multistability  بیان می‌کند که یک مصنوع تنها در یک زمینه فرهنگی است که هویت خود را به‌صورت پایدار می‌یابد لذا در مقابل این ایده ذات‌گراها که تکنولوژی فرهنگ را به‌طور کامل متعین می‌سازد می‌ایستد. و از سویی دیگر با  اشاره به قصدیت فناوری (technological intentionality) بیان می‌کند که فناوری درنهایت زمینه فرهنگی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد ازاین‌رو این ایده ابزارگراها که فناوری را ابزاری خنثی در دستان فرهنگ تلقی می‌کنند را نیز نفی می‌کند.

پدیده  فرهنگ گرایی متکثر (pluriculturalism) که به علت گسترش رسانه‌های نوین روی‌داده است و مفهوم بار تصمیمی (decisional burden) که به دلیل طیف عظیم از امکان‌هایی که فناوری روبروی ما قرارداده است شکل‌گرفته برای آیدی مثال‌هایی هستند که نشان می‌دهند فناوری بر زمینه فرهنگی و درنتیجه چهارچوب تفسیری فرهنگی ما مؤثرند.

متن شما