گزارشی از جلسه سوم تاریخ توسعه در ایران : انقلاب سفید

گزارشی از جلسه سوم تاریخ توسعه در ایران : انقلاب سفید

جلسه سوم ارائه‌های مرتبط با تاریخ توسعه در ایران، به اقدامات آمریکا و شاه در انقلاب سفید متمرکز است. آقای مهرداد باقری با مرور سیاست‌های رؤسای جمهور آمریکا پس از جنگ جهانی دوم، زمینه‌های شکل‌گیری انقلاب سفید را شرح دادند.

ترومن (۱۹۴۵ – ۱۹۵۳ میلادی، ۱۳۳۱ – ۱۳۲۴ شمسی) سیاست مبارزه با فقر در کشورهای جهان سوم را برای جلوگیری از نفوذ شوروی اتخاذ کرد. سیاست سد نفوذ در اصل ۴ سخنرانی معروفش پیگیری شده است. ایران جزو اولین کشورهایی است که اصل ۴ در آن‌ها اجرا شده است. 

آیزنهاور جمهوری‌خواه، سیاست تلافی گسترده را برای سیاست خارجی آمریکا انتخاب کرد. درزمانی کوتاه، ۱۴۱ پایگاه نظامی در ۳۱ کشور دنیا تأسیس شدند که منشأ کودتاها و شورش‌های زیادی گشتند که کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت مصدق یکی از آن‌هاست. بعدها تشکیل ساواک و موارد دیگر، به دولت آمریکا مرتبط می‌شود. سیاست دیگر آمریکا، سیاست نگاه نو است که به کشورهای اطراف شوروی مربوط می‌شود. در میان این کشورها، به دلایل مختلف، ایران مرکز این مقابله قرار می‌گیرد.

در دوره کندی دموکرات، انقلاب سفید کلید می‌خورد. سیاست او «اصلاحات از بالا» در کشورهای جهان سوم است که باید به هر وسیله‌ای (حتی با استفاده از نیروهای نظامی) انجام شود. البته تأمین امنیت کشورها با خود دولت‌هاست، ولی آمریکا اصلاحات از بالا را توسط دولت‌ها در هر کشور پی می‌گیرد. طرح «اتحاد برای پیشرفت» در کشورهای آمریکای لاتین اجرا می‌شود، سپس ایران هم به آن‌ها ملحق می‌گردد. روستو، جامعه‌شناس و مشاور امنیتی کندی، طرح توسعه را برای ایران و مناطق دیگری از جهان سوم مطرح کرد. اصلاحات ارضی با نخست‌وزیری امینی شروع شد ولی خود انقلاب سفید، با سفر شاه به آمریکا و ملاقات با کندی وارد مرحله اساسی خویش گشت. شاه در آن سفر، سه چیز را تعهد می‌کند: اصلاحات ارضی، انجمن‌های ایالتی و ولایتی، و انقلاب سفید.

انقلاب سفید شش بند اساسی دارد که بعدها و به‌تدریج  به تعداد آن‌ها اضافه می‌شود:

 1.  اصلاحات ارضی و الغای رژیم ارباب-رعیتی 

۲٫   ملی کردن جنگل‌ها و مراتع سراسر ایران 

۳٫   فروش سهامی کارخانه‌های دولتی برای تأمین پشتوانه مالی بندهای دیگر 

۴٫  سهیم کردن کارگران در منافع صنایع و کارهای تولیدی 

۵٫   اصلاح انتخابات (ازجمله حق رأی زنان)

۶٫   ایجاد سپاه دانش