گزارشی از جلسه دوم حلقه مطالعاتی علم و دین

گزارشی از جلسه دوم حلقه مطالعاتی علم و دین

جلسه دوم حلقه مطالعات علم و دین پیرامون موضوع « تنظیم ظریف جهان » با ارائه فائز آقایی از اعضای کارگروه  علم و دین  و همراهی جمعی از علاقه‌مندان برگزار شد. جلسات این حلقه یکشنبه هر هفته راس ساعت ۱۵:۳۰ در اندیشکده مهاجر منعقد می شود. حضور برای عموم آزاد است.

مسئله تنظیم ظریف توجه خود را به این نکته معطوف می‌دارد که قوانین فیزیکی و ثوابت موجود در این قوانین و شرایط اولیه جهان ویژگی‌های بسیار خاصی دارند که اگر اندکی متفاوت‌تر بودند امکان پیدایش حیات وجود نداشت، بنابراین به نظر می‌رسد که این ثوابت و قوانین به نحوی ظریف و دقیق تنظیم ‌شده‌اند تا بستر پیدایش حیات را فراهم آورند.
به‌عبارت‌دیگر،
تنها زیرمجموعه بسیار کوچکی از بین تمامی جهان‌های ممکن، امکان پیدایش پیچیدگی و نوعی حیات ممکن را فراهم می‌آورند و بسیاری از فیزیکدانان قرار گرفتن جهان ما  درمیان این زیرمجموعه بسیار کوچک را نیازمند تبیین می‌دانند،گرچه بعضی با این عقیده مخالف‌اند، برای مثال استنگر در کتاب خود به نام "اشتباه تنظیم ظریف" این نیازمندی به تبیین را رد می‌کند، و البته آیا می‌توان گفت این تنظیم صرفاً برای شکل‌گیری حیات است؟
اما با فرض نیازمندی به تبیین و عقیده بیشتر فیزیکدانان،می‌توان چندین تبیین در نظر گرفت که از میان آن‌ها چهار تبیین از سایر تبیین‌ها مشهورترند:

تبیین تصادفی: بر اساس این تبیین، وجود جهان ما با تمام ثوابت ظریف، صرفاً تصادفی است، به این معنا که جهان از میان تمام بازه‌های ممکن انتخاب، به‌صورت تصادفی در بازه‌ای قرار گرفته است که زمینه شکل‌گیری حیات مهیا بوده است، اگرچه احتمال این شانس کم است،لیکن ناممکن نیست.
برخی از فیزیکدانان چنین تعبیری را صرفاً فرار از مسئله تبیین می‌دانند.به عقیده آنان استفاده از واژه تصادف تنها در صورتی درست بود که تمام قوانین حاکم بر جهان را به‌طور کامل و دقیق می‌دانستیم و در صورت بروز پدیده‌ای جدید که خارج از قوانین کامل ما رفتار می‌کرد با پدیده‌ای تصادفی مواجه بودیم،
درحالی‌که هیچ‌کس در دنیای فیزیک چنین ادعایی ندارد و بنابراین شاید استفاده از تبیین تصادف به‌نوعی پاک کردن صورت‌مسئله است.
تبیین طراح هوشمند: می‌توان گفت این تبیین تا حدی متافیزیکی است، ولی در نظر عامه و برخی از فیزیکدانان، صرفاً چنین تبیینی به‌اندازه کافی با توجه به مسائل سایر تبیین‌ها قابل‌قبول است!
تبیین نظریه‌ای بنیادی‌تر: به این معنا که شاید نظریه‌ای بنیادی‌تر و اساسی‌تر از آنچه امروز از فیزیک در دست داریم، این نوع تنظیم را توضیح دهد، به‌عبارتی‌دیگر این پارامترهای ظریف نتیجه ضروری نظریه‌ای بنیادی‌تر باشند،شاید بتوان برای این مدعا،نظریه‌ای مانند آنچه به آن نظریه همه‌چیز میگوییم در نظرگیریم، یا نظریه‌ای که همه پدیده‌های طبیعت را توضیح خواهد داد،که البته بنا بر نظر برخی از فیزیکدانان،رسیدن به چنین نظریه‌ی بنیادی که همه‌چیز را در جهان توضیح دهد،بر اساس قضیه گودل در منطق،ممکن نخواهد بود.اگر فیزیک را سیستمی اصل موضوعی در نظرگیریم که ناسازگاری در آنجایی نداشته باشد،به دلیل ناتمامیت این سیستم،همواره حقایقی از طبیعت از سیستم ما قابل‌استخراج نیستند و رسیدن به نظریه‌ای کامل ممکن نیست،اما بازهم عده ای از فیزیکدانان ازجمله جان بارو به تعمیم قضیه گودل به قوانین فیزیکی انتقاد دارند.
و تبیین چند جهانی:که بر اساس نوعی تعبیر از آن جهان‌های مختلف با پارامترهای مختلف واقعیت وجودی دارند و ما در جهانی هستیم که با ما سازگار است و ثوابت این مقادیر خاص را دارا هستند.بنابراین می‌توان گفت هر جهان ممکنی وجود دارد! عده ای از فیزیکدانان تبیین چند جهانی را علمی نمی‌دانند و عده ای نیز بهترین تبیین ممکن.
در ادامه تعدادی از کتب مربوطه که به زبان ساده به مباحث و نقد هرکدام  تبیین‌های موجود و مسئله تنظیم ظریف پرداخته‌اند،خدمت علاقه‌مندان اعلام می‌شود:

شش عدد مارتین ریس ترجمه‌ی سعید تهرانی نسب نشر نی

Modern physics and ancient faith, stephen barr

The physics of theism:god,physics,and the philosophy of science, jeffrey koperski

The Cosmic Landscape: String Theory and the Illusion of Intelligent Design, Leonard Susskind

The fallacy of fine tuning:why the universe is not design for us, victor j.stenger

Constants of Nature, John Barrow

سایر کتبی که به‌طور خاص به موضوع تنظیم ظریف نپرداخته‌اند،لیکن برای درک مباحث مربوطه بسیار مفیدند:

واقعیت پنهان برایان گرین ترجمه‌ی محمدعلی جعفری نشر مازیار

جهان‌های موازی میچیو کاکو ترجمه سارا ایزدیار و علی هادیان نشر مازیار

سیری در نظریه پیچیدگی ملانی میچل ترجمه رضا امیر رحیمی فرهنگ نشر نو

The Goldilocks Enigma, Paul Davies

Impossibility: The Limits of Science and the Science of Limits, john barrrow 

متن شما