گزارشی از جلسه اول حلقه « رضاخان پدر ایران نوین یا عامل عقب ماندگی؟ »

کارگروه علوم انسانی و توسعه / ارائه دهنده : محمدقائم خانی

گزارشی از جلسه اول حلقه « رضاخان پدر ایران نوین یا عامل عقب ماندگی؟ »

جای خالی تفکر ایرانی درباره توسعه
(صوت جلسه را اینجا بشنوید و دانلود کنید)

در فهم از ماهیت و مسائل توسعه در ایران، چه نیازی به تفکر هست؟ مگر به همه رهنمودهای اقتصاددانان درباره توسعه عمل شده که متفکرین از ناتوانی این دانشمندان در تحلیل کلان توسعه در ایران سخن می‌گویند؟ مگر جامعه شناسان توسعه و دیگران که معطوف به توسعه صحبت کرده‌اند، اثری بر جریان توسعه کشور بوده‌اند که محکم و با اطمینان بتوان از ناقص بودن این رشته‌ها در فهم توسعه در ایران دفاع کرد؟ جواب منفی است، ولی متفکرین با تحلیل نظری توسعه و تاریخ تجدد در ایران به این نتیجه می‌رسند که بخشی از واقعیت توسعه در ایران، توسط هیچ‌یک از نظریه‌پردازان غیر ایرانی تبیین نشده است که اتفاقاً اثرات بنیادینی بر آینده حرکت توسعه کشور دارد. همین نیاز به نظریه تبیین‌گر که نقاط بسیار مهمی از تاریخ ایران معاصر را نادیده انگاشته است، ما را به سمت تفکر نظری پیرامون مسئله توسعه هل می‌دهد.
ما باید به این سؤال بیندیشیم که چرا در میان کشورهای آسیایی، تنها ژاپن بود که با تجدد نسبت برقرار کرد و به‌قطار کشورهای توسعه‌یافته پیوست؟ چرا روسیه که هم‌زمان با اولین کشورهای اروپایی به‌سوی مدرنیته آغوش گشود، هیچ‌گاه به‌صورت کامل با این کاروان همراه نشد و اولین نقدهای بنیادین به تجدد را به جهانیان عرضه کرد؟ چرا ترکیه پس از جنگ جهانی اول موفق به تأسیس جمهوری شد اما ایران نظام پادشاهی را حفظ کرد؟ و سؤالات متعددی که با ترجمه نظریات غربیان درباره توسعه پاسخی پیدا نمی‌کنند و درعین‌حال برای فهم توسعه در ایران ضروری هستند. همه این نیازها، ما را به سمت ضرورت فهم تاریخی از ایران و نیز تجدد رهنمون می‌شوند که بدون اتکا بر سنتی عقلانی در خود ایران، امکان تولید و بسط یافتن پیدا نمی‌کنند.

 

 

متن شما