گزارش جلسات چهاردهم و پانزدهم از حلقه تخصصی کارگروه اخلاق و فناوری

گزارش جلسات چهاردهم و پانزدهم از حلقه تخصصی کارگروه اخلاق و فناوری

در جلسه چهاردهم چکیده مقالاتی که قرار است در سمیناری در آینده نزدیک ارائه شود، مطرح شد و در جلسه پانزدهم در مورد پرسش و پاسخ از لاتور بررسی هایی صورت گرفت. در ادامه با تفصیل بیشتر بخوانید.

در جلسه چهاردهم از حلقه تخصصی کارگروه اخلاق و فناوری، ابتدا آقای صفدری به ارائه‌ی مقاله‌ی خود که پیرامون حریم خصوصی و وضعیت وب‌سایت‌های ایرانی است، پرداخت، سپس آقای ریاحی به ارائه مقاله‌ی خود که پیرامون چالش‌های حوزه اخلاق نورو است پرداخت. این دو مقاله در سمیناری که مقرر است توسط کارگروه اخلاق و فناوری برگزار شود ارائه خواهند شد. سپس آقای خلیلی گزارشی از برنامه‌های سمینار ارائه کرد و درباره جزئیات آن بحث صورت گرفت. خلاصه مقاله‌ی آقایان صفدری و ریاحی به شرح زیر است :

چکیده مقاله آقای صفدری تحت عنوان  «اخلاق پایش و حریم خصوصی: مورد کاوی وب‌سایت‌های ایرانی« :

«در سال‌های اخیر و با رشد چشمگیر فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا) شاهد ورود این فناوری‌ها در جزئی‌ترین بخش‌های حیات اجتماعی و شخصی افراد هستیم. همین امر نیز باعث ایجاد نگرانی‌هایی جدی دربابِ مسائل مربوط به حریم خصوصی شده است. در این مقاله پس از بررسی انواع مختلف نظریاتِ اخلاقیِ حریم خصوصی، همدلی خود را با یکی از نظریات متأخر و تأثیرگذار در این حوزه یعنی نظریۀ یکپارچگیِ بافتاری ابراز می‌کنیم. سپس در گام بعدی به بررسی وضعیت وب‌سایت‌های ایرانی از منظر مسائل حریم خصوصی می‌پردازیم. در این مرحله با استفاده از افزونۀ گاستری نشان می‌دهیم که بسیاری از این وب‌سایت‌ها به تعقیبِ اطلاعاتی و برخطِ کاربران خود می‌پردازند، و این در حالی‌ست که هیچ‌کدام از آن‌ها هیچ نوع سیاست یا اطلاع‌رسانیِ شفافی دربارۀ مسائل حریم خصوصی ندارند، حال‌آنکه تمام همتایان این وب‌سایت‌ها در کشورهای دیگر مواضع خود را در قبال این مسئله به‌طور کاملی روشن کرده‌اند. در گام بعدی با استفاده از چهارچوب نظریِ مشخص‌شده در گامِ اول، و تمرکز بر دومین وب‌سایت پرارجاع ایرانی یعنی فروشگاه مجازیِ دیجی‌کالا، یک چهارچوبِ اخلاقی برای آن پیشنهاد می‌دهیم.»

چکیده مقاله آقای ریاحی تحت عنوانِ «مروری بر چالش‌های حوزه اخلاق نورو» : 

«اخلاق نورو (neuro ethics) حوزه‌ای نوظهور از اخلاق علم و فناوری است که به پیامد‌های اخلاقی و اجتماعی پیشرفت و کاربست علوم و فناوری‌های اعصاب می‌پردازد. در این مقاله‌، پس از معرفی این حوزه و بررسی تعاریف ارائه‌شده از آن به مسائل مطرح در آن‌که به دودسته « اخلاق عصب‌شناختی» و «عصب‌شناسی اخلاق» تقسیم می‌گردند خواهیم پرداخت. شاخه اخلاق نورو خود شامل پرسش‌های درباره تأثیرات روش‌های نوین تصویربرداری مغزی و بهسازی سیستم عصبی  انسان می‌گردد. نگرانی‌هایی همچون حریم خصوصی مغز، عدالت اجتماعی، آزادی فردی و حفظ هویت انسانی در این قسمت موردبررسی قرار می‌گیرند. در بخش عصب‌شناسی اخلاق نیز تأثیر پیشرفت‌های علوم اعصاب برای مفاهیم اخلاقی همچون اراده آزاد، مسئولیت اخلاقی و همچنین استلزامات آن برای داوری اخلاقی موردتوجه قرار خواهد گرفت.»

 خلاصه مقاله‌ی آقای خلیلی که پیش‌تر نیز در کارگروه بحث شده بود به این شرح است:

«من در این مقاله در پی آنم که به بررسی بحران مراقبت در پزشکی مدرن بپردازم، بحرانی که طبق آن نیازهای وجودی بیماران تأمین نمی‌شود. من در ابتدا یک پیشنهاد ارائه‌شده برای حل این بحران را بررسی می‌کنم. این پیشنهاد "پزشک فضیلت‌مند" است. سپس استدلال خواهم کرد که نقش تکنولوژی‌ها در ایجاد بحران مراقبت پررنگ است و پیشنهاد اخیر این نقش را نادیده انگاشته است، لذا باید به دنبال راه‌حلی بود که این نقش را نیز در نظر بگیرد. در انتها، رویکردی اخلاقی پیشنهاد می‌شود که طبق آن عوامل مختلف در ایجاد بحران مراقبت در نظر گرفته شوند. این عوامل شامل پزشک، تکنولوژی‌ها و غیره‌اند. این رویکرد تلاشی ست برای درمان بحران مراقبت.»

جلسه پانزدهم از حلقه تخصصی کارگروه اخلاق و فناوری در تاریخ بیست و هفتم فروردین‌ماه برگزار شد. در ابتدا پیرامون سمیناری که قرار است توسط کارگروه برگزار شود و مهمان‌های مختلف آن بحثی صورت گرفت، سپس آقای صفدری به ارائه‌ای از عناوین فصل دوم کتابی که در حال نگارش آن می‌باشد، پرداخت، و درباره این عناوین و محتوای هر یک بحثی صورت پذیرفت. عناوین بدین شرح‌اند: 

الف) رویکردهای روش‌شناختی 

ب) بنیان‌های نظری  (متافیزیکِ اخلاقِ فاوا)

ج) اخلاق رایانه

۱-    اخلاق کاربردی 

۲-   اخلاق حرفه‌ای

سپس درباره‌ی سؤالی که قرار است توسط آقای خلیلی از پروفسور لاتور پرسیده شود، بحث شد. توضیح این‌که قرار است یکی از اعضای کارگروه در میزگردی که پس از سخنرانی برونو لاتور در دانشگاه شریف شکل می‌گیرد شرکت کرده و به اظهارنظر درباره‌ی آراء ایشان بپردازد. سؤال طراحی‌شده توسط اعضای کارگروه به شرح زیر است:

My question is about the relationship between Ethics and your theoretical point of view about technology; How Actant-Network Theory can help us to improve the ethical characteristics of the design and development of technology? In order to clarifying my point, I will describe your ANT, and then make my question more specific.

You assert in your work “Where are the missing masses” that morality should not be considered a solely human affair.  Rather than considering only among human beings as moral actors, we should also pay attention toward the role of non-human specially artefacts in our ethical issues, thus it is possible to attribute moral agency to artifacts. Non-human can act too; they can form “scripts” that prescribe for their users to act in specific ways. In a nutshell, humans and non-humans together act in a network and each of them are contribute to the result of that network. In other words, an action is done by human and non-human (including artefact), thus all of them are responsible for the consequences of that action.

I think, from this point of view, it can be concluded that, for making our society more ethical, we can assign our human responsibility to non-human artefact (like speed bump) by designing artefacts that prescribe human users in an ethical way, and because artefacts virtually always do right but all human beings are fallible, it seems preferable to give human responsibilities more and more to artefacts which do moral actions better than us. By doing so, Ethical realm of human beings will gradually be emptied or at least impoverished, unless you propose a criterion by means of which determine to what extent we can replace human activities with non-human ones. Now my specific question is this: to what extent and by means of what criteria we should form scripts and assign human ethical actions and responsibility to artefacts?

پی‌نوشت: خلاصه پاسخ لاتور به سؤالات اخیر بدین شرح بود که اولاً تأمل درباب وجوه اخلاقی طراحی و توسعه فناوری بسیار ضروری و گریزناپذیر است و باید حتماً در فرآیند مهندسی به آن توجه نشان داد، و ثانیاً در صورتی ملاحظات اخلاقی در طراحی فناوری منجر به تحمیل و نفی اراده نمی‌شود که این ملاحظات توسط فرآیندی دموکراتیک حاصل شده باشد. برای حل تعارضات و مشکلاتی که در این راه پیش می‌آید نیز باید به دموکراسی و نظرات جمعی مراجعت کرد و یک راه و پاسخ واحد در مقابل این مشکلات وجود ندارد.
 

#لاتور#فلسفه_تکنولوژی#اخلاق_و_فناوری#حریم_خصوصی