گزارشی ازجلسه مشترک کارگروه علوم انسانی و توسعه با دکتر ابراهیم موسی پور در محل اندیشکده مهاجر

کارگروه علوم انسانی و توسعه

گزارشی ازجلسه مشترک کارگروه علوم انسانی و توسعه با دکتر ابراهیم موسی پور در محل اندیشکده مهاجر

دکتر ابراهیم موسی پور عضو هیئت‌علمی بنیاد دائره‌المعارف و مدیر گروه تاریخ اجتماعی آن، در نشستی علمی در مرداد سال جاری با موضوع تاریخ اجتماعی ایران مهمان کارگروه «علوم انسانی و توسعه» اندیشکده مهاجر بودند.

ایشان دکترای اديان و عرفان تطبيقي از دانشگاه تهران دارند. شروع جلسه به معرفی رشته تاریخ اجتماعی و تفاوت عمده آن با دیگر رشته‌ها و رویکردهای تاریخی گذشت. ازنظر ایشان، تاریخ اجتماعی جای پیگیری نظریه‌های کلی نیست، بلکه در آن جزئیات به‌صورت غلیظ و گسترده دنبال می‌شود. پس می‌توان گفت که تاریخ اجتماعی با فلسفه تاریخ در تضاد کامل است. این‌که یک ادعا وجود داشته باشد که بتواند از پیش مسیر مشخصی برای تاریخ تعیین کند، با روش‌های جامع‌نگر تاریخ اجتماعی تضاد دارد. کلی‌گویی و نگاه فلسفی به تاریخ با چنین رویکردی در تعارض است. یک محقق تاریخ اجتماعی به دنبال یافتن شواهد کافی برای اثبات نظریه خود نیست، بلکه سعی در فهم معنای تاریخ از پس همه شواهد دارد. بنابراین درعین‌حال که اعتبار اسناد در تاریخ اجتماعی به‌صورت کلی بررسی می‌شود، اسناد نامعتبر به‌صورت کامل کنار گذاشته نمی‌شوند. هیچ داده‌ای درگذشته وجود ندارد که برای محقق تاریخ اجتماعی مطلقاً نامعتبر باشد.
محقق تاریخ اجتماعی وقتی با سوژه‌ای روبه‌رو می‌شود، هر داده‌ای که می‌تواند ارتباطی با سوژه داشته باشد را جمع می‌کند؛ تا بتواند حرف جامعی درباره موضوع بزند و یک‌سویه به قضاوت نرفته باشد. البته محقق اجتماعی متوجه این قضیه هست که این‌همه داده باید با متدولوژی خاص مورد اعتمادی بررسی و طبقه‌بندی شوند. برای یافتن حرف جامع، حدفاصل و ممیز تاریخی بسیار اهمیت می‌یابد. حدفاصل برحه ای است که می‌توان مناسبات هر منطقه را پس‌ازآن ذیل یک ساخت اجتماعی- تاریخی قرار داد، به‌گونه‌ای که محقق اجتماعی مطمئن باشد با پژوهش از آن تاریخ به بعد، داده‌ای را از دست نخواهد داد. پس در تاریخ اجتماعی باید یک دوره بلندمدت پس از آخرین حدفاصل تاریخی را موردمطالعه قرارداد. همه این‌ها به این دلیل است که محقق اجتماعی باید از پیگیری رابطه مستقیم علی-معلولی پرهیز کند و حوادث را به‌صورت مستقیم به هم ربط ندهد. نتیجه مطالعات در حوزه تاریخ اجتماعی به ارائه یک مجموعه علل اجتماعی برای یک معلول مرکب منتج خواهد شد. به همین دلیل تاریخ اجتماعی بسیار به زبان و زمان بومی و زیسته وابسته است و به‌شدت از تعمیم دادن شرایط و نظریه‌های مرتبط با یک جامعه به جامعه دیگر پرهیز می‌کند.

 

متن شما