محسن حججی، احسان حاج صفی و معنای زندگی بدون سر

جواد درویش / دانشجوی دکتری فلسفه علم / عضو کارگروه علم و دین

محسن حججی، احسان حاج صفی و معنای زندگی بدون سر

پرسش از  معنای زندگی یکی از مهم‌ترین سؤالات فلسفه قاره‌ای و فلسفه دین معاصر است تاجایی که آلبرکامو معتقد است اگر فلسفه نتواند به این سؤال پاسخ دهد، به هیچ دردی نمی‌خورد!

سؤال اساسی این است که آیا ارزش‌های مستقلی در عالم هست که زندگی انسان را ارزشمند کند و به آن هدف و جهتی بدهد؟ این سؤالات به یک موضوع بین‌رشته‌ای تبدیل شده است که فلسفه، روان‌شناسی و الهیات خودشان را عهده‌دار پاسخ به آن می‌دانند.
 حرکت اخیر  احسان حاج صفی و  مسعود شجاعی در بازی با یک تیم اسرائیلی یک تابوشکنی تلقی شد و واکنش‌های زیادی را به دنبال داشت. نظر کسانی که از این دو بازیکن حمایت می‌کنند، این است که کار حرفه‌ای را نباید به ارزش‌های ایدئولوژیک آلوده کرد. هردوی این‌ها جز بازیکنان موجه و پخته ایران هستند و بخصوص حاج صفی یک ویژگی برجسته و ممتاز در ذهن من دارد که به‌رغم درخواست‌های دو باشگاه  استقلال و  پرسپولیس، هیچ‌گاه  سپاهان را به مقصد این دو باشگاه ترک نکرد و این خودش نشان می‌دهد برای او ارزش‌های دیگری غیر از فوتبال وجود دارد.
 در همین میانه ماجرای شهادت عجیب و ملکوتی  محسن حججی پیش آمد. شهیدی که به دست داعش سر از بدنش جدا شد و عکس‌ها و فیلم‌های او، حکایت از یک صلابت و طمأنینه الهی در وجودش داشت.
  حالا مردم، رسانه‌ها و شخصیت‌ها، با دو پدیده به‌کلی متفاوت و بلکه متضاد، در یک‌زمان واحد، مواجه شده‌اند. پدیده‌ای که برای بازی در یک تیم یونانی و فعالیت حرفه‌ای خود حاضر نیست یک ارزش انسانی و اخلاقی را بپذیرد (چون مسئله  فلسطین بعد از حدود ۶۰ سال الآن به یک موضوع انسانی در کل دنیا تبدیل شده.)؛ و پدیده‌ای که سرِ خود را در راه یکسری ارزش‌های ایدئولوژیک با رضایت و آرامش کامل اعطا می‌کند. این دو پدیده به‌اندازه دو تاریخ باهم فاصله‌دارند. اصلاً اهالی آن‌ها با یکدیگر آشنا نیستند و زبان هم را نمی‌فهمند. به قول حاتمی کیا مثل اصحاب کهف که تازه از خواب بیدار شده‌اند.

 ارزش زندگی در هرکدام از این جهان‌های متفاوت به چیست؟

فوتبال قرن ۲۱ دیگر یک ورزش نیست، یک پرفورمنس مهیج و سرگرم‌کننده صرف است و به همین دلیل حاشیه‌های آن خیلی مهم‌تر از متن است.  برنامه۹۰ به خاطر این باسابقه‌ترین و پرمخاطب‌ترین برنامه صداوسیماست که بیشترین حاشیه‌پردازی را درمجموع کل برنامه‌ها دارد!
حالا وقتی این  پرفورمنس مثلاً به رکورد حدود یک میلیارد تماشاگر در فینال جام جهانی می‌رسد، دیگر باید آن را زندگی نامید! و باید معنایی برای این زندگی در نظر گرفت. کاری که مزدک میرزایی چندسال پیش با جمله معروف خود سعی کرد انجام دهد. او گفت "باید خدا رو شکر کنیم که در عصری زندگی می‌کنیم که میتونیم بازی‌های مسی رو ببینیم!"
  اما شهادت و یا به تعبیر من زندگی بدون سر هم نوع دیگر زندگی در این‌سوی دوقطبی است. زندگی‌ای که حضرت علی(ع) در توصیف آن می‌فرماید: "الموت فی حیاتکم مقهورین. و الحیاة فی موتکم قاهرین" یعنی مرگ، در زندگیِ پست است و زندگی، در  مرگِ باعزت! درواقع حضرت علی(ع)  فقط این نوع زندگی، یعنی  زندگی بدون سر را زندگی می‌داند.  امام حسین(ع) هم تعابیر نزدیک زیادی دارند. شعار ایشان در روز عاشورا این شعر بود: " الموت اولی من رکوب العار / والعار اولی من دخول النار". تعابیر قرآنی زیادی هم درمورد این نوع زندگی وجود دارد و اصرار قرآن بر اینکه این نوع زندگی را واقعاً زندگی بدانید نه مردگی، از همین جهت است.
 این است دو معنای به‌کلی متفاوت از زندگی در کشور ما. حالا در مقابل این دو معنا چه باید کرد؟ اول باید آن را باور کنیم و به رسمیت بشناسیم. این دوقطبی، واقعی است و باید آن را از دوقطبی کاذبی که روی آن سوار شده تفکیک کرد. (در دوقطبی کاذب، یک‌سو  سیاستمداری هست که با تحریک احساسات حاج صفی‌ها و طرفدارانش، خودش را منادی آزادی جلوه می‌دهد، و در سوی دیگر سیاستمدار دیگری از  خون حججی‌ها،  آبرو می‌گیرد. هردو هم در انتخابات و مواقعی که منافعشان درخطر است، یاد این دو طیف می‌افتند و بعد فراموششان می‌کنند.  )
 اما دوقطبی اصلی را نباید فراموش کرد. به نظر من نه حاج صفی و شجاعی جای ملامت دارند و نه حتی مزدک میرزایی، مسئله ما با نوعی زندگی است که معنای خود را در تفریح و تمتع جستجو می‌کند. غفلت را شادی معنا می‌کنند و پول را جاودانگی..؛ و ما در مقابل این معنای زندگی، وقتی می‌خواهیم حججی‌ها را مطرح کنیم، اول از آن‌ها  اسطوره می‌سازیم. بعد، از اسطوره‌ها کلیشه می‌سازیم و بعد کلیشه‌ها را به ثمن بخس در انتخابات می‌فروشیم! اما اگر بدون شعر و تغزل، و به‌دوراز  سیاست و انتخابات، این‌ها را به‌عنوان نمونه‌های عینی و واقعی، با اهداف و توجیهات روشن به مردم معرفی کنیم، چرا نباید مزدک میرزایی به‌جای مسی و رونالدو و فابرگاس، معنای خودش از زندگی را از این وجودهای باعظمت و نورانی اخذ کند؟

.

#محسن_حججی#احسان_حاج_صفی#مسعود_شجاعی#اسرائیل#داعش#آرمان#اندیشکده_مهاجر

 

 

متن شما