فیلسوفِ سرن، خادمِ کلیسا

فیلسوفِ سرن، خادمِ کلیسا

گزارشی از ارائۀ پروفسور اندرو  پینست

او پس از اخذِ مدرک دکترایِ خود در رشتۀ فیزیک انرژی‌هایِ بالا از دانشگاه آکسفورد، به سراغ فلسفه و الهیات رفته و تحصیل در این رشته‌ها را نیز تا مقطع دکترا ادامه می‌‌دهد. به واسطۀ علائقِ عمیقِ مذهبی، به سلکِ کشیشانِ کاتولیک در می‌آید و هم‌اکنون ریاست مرکزِ یان رمزی[۱]  را برعهده دارد، مرکزی که برای انجام مطالعاتِ علم و دین تأسیس شده است. همینها کافی است تا پروفسور اندرو پینست[۲]  تبدیل به یک سخنران جذاب شود، جذاب برایِ اهالیِ اولین گردهماییِ علوم انسانی برای نخبگان.
مجریِ برنامه پس از معرفیِ کوتاهِ آقای پینست، از ایشان خواست تا سخنرانی خود را آغاز کند. از آنجا که مشکلاتِ فنی، افرادِ همیشه حاضرِ جلسات هستند، در اینجا هم عرض اندام کرده و چند دقیقه‌ای مانعِ برقراریِ ارتباط اسکایپی با آقای پینست شدند. پبنست پس از احوال‌پرسیِ مختصر صحبت‌های خود را آغاز نمود. او سعی کرد تا نشان دهد چرا علوم انسانی برای اهالیِ علوم پایه و فنی و مهندسی حائز اهمیت است. در ادامه سعی می‌کنم مهم‌ترین نکاتی را که در سخنرانیِ اقای پینست مطرح شد، بازگو کنم.

–      محدودیتِ روش‌شناسانۀ علم، یکی از نکاتِ مهمی بود که پینست بدان اشاره کرد. اگرچه هیچ روشِ دقیق و مشخصی وجود ندارد که همگان در موردِ علمی بودنِ آن توافق داشته باشند، اما به اجمال می‌توان گفت که گزاره‌های علمی، دستِ کم در مقامِ داوری[۳] بایستی به گونه‌ای عینی آزمایش‌پذیر باشند. اما این روشِ علمی با محدودیت‌های زیادی مواجه است. همین محدودیت‌ها هستند که باعث می شوند تا ما همواره نیازمندِ منابع غیر علمی – به معنایِ روش‌شناسانۀ آن- باشیم. برای مثال می‌توان به اثار نویسندگان و شاعران بزرگ اشاره کرد. آنها در آثار خویش چنان توصیفِ دقیق و منطبقِ بر واقعی از حالت‌های روانی، وجودی و درونیِ انسان‌ها به دست داده‌اند که هیچ تحقیقِ علمی‌ – تجربی‌ای در حوزۀ روان‌شناسی و علوم شناختی نمی‌تواند چنین توصیفی تولید کند.

–      نکتۀ بعدی که پینسن بدان اشاره کرد این بود که دانشمندان و مهندسان، بدون آموزش‌های لازم در حوزۀ علوم انسانی قادر به ایجاد ارتباطات لازم و درک متقابل با سایر اقشار و افراد جامعه نخواهند بود. ایشان در این مورد به مثالِ سفینۀ آپولو ۱۱ و فرستادن انسان به کرۀ ماه اشاره کردند. مهندسانی که این پروژۀ عظیم را با موفقیت به انجام رسانده بودند قطعاً انسان‌های بسیار باهوش و توانمندی بوده‌اند. اما وقتی که از آنها در مورد حس‌شان به این پروژه سوال می‌شود هیچ پاسخی نداشتند جز اینکه با عبارت‌هایی مثل WoW! ابراز شگفتی کنند! به عبارت دیگر آنها در بیانِ احساسات درونی‌شان کاملاً ناتوان بودند و این ناتوانی خبر از نقصِ عمیق‌تری دارد: مهندسانی که فقط آموزش‌های مهندسی دیده‌اند قادر به برقراری ارتباط موثر با انسان‌های دیگر نیستند.

–      تخیل، نکتۀ مهمِ دیگری بود که پینست به آن اشاره کرد. آنچه برنامه‌های علمی و مهندسی را به پیش می‌راند و آنها را توسعه می‌دهد، صرفِ نکاتِ فنی و فرمول‌های ریاضی نیست. در این میان تخیل از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یک مهندس یا یک دانشمند اگر از قدرت تخیلِ نیرومندی برخوردار نباشد، بدون شک نمی‌تواند دست به نوآوری و خلاقیت بزند؛ به واقع رابطۀ وثیق و عمیقی بین خلاقیت و تخیل وجود دارد. تحصیلاتِ علوم انسانی می‌تواند به خوبی منجر به تقویت تخیل افراد شود. و لذا مهندسان و دانشمندانی که آموزش‌های علوم انسانی هم دیده‌اند، به احتمال خیلی زیاد مهندسان و دانشمندانی خلاق‌تری خواهند بود. پینست در همین راستا اشاره می‌کند که بسیاری از دانشمندان بزرگ قرن بیستم مواجه‌ای جدی با علوم انسانی داشته‌اند. بسیاری از نوآورانِ فناوری نیز چنین بوده‌اند. او برای مثال به استیو جابز، بنیان‌گذار ابر شرکتِ اپل اشاره می‌کند. استیو جابز اصلاً مهندس نبود، او در Reed College در ایالاتِ اورگانِ ایالات متحده، پس از ترکِ تحصیل از رشته‌ای که بدان علاقه نداشته به صورت مستمع آزاد در دورۀ خطاطی[۴] این کالج شرکت می‌کند. او بعدها چنین اظهار نظر کرده بود که اگر آن دوره را نگذرانده بود، هرگز نمی‌توانست به طراحیِ منحصر به فردِ مک‌اینتاش دست پیدا کند.

–      پروفسور پینست نهایتاً به نقشِ علوم انسانی در اتصالِ فناوری به جامعه اشاره می‌کنند. اینکه اگر بخواهیم دست به گسترش و توسعۀ فناوری بزنیم، به گونه‌ای که با حیاتِ فرهنگی – انسانی – اجتماعی ما سازگار باشد، ناگزیریم از بصیرت‌هایی که علوم انسانی در اختیارمان می‌گذارد.

پس از اتمام سخنرانی، پرسش‌هایی از سوی دانشجویان مطرح شد که آقای پینست به آنها پاسخ دادند.

در نهایت لازم به یادآوری است که اولین گردهمایی علوم انسانی برای نخبگان که به همتِ همۀ تشکل‌ها، گروه‌ها و کانون‌های دانشجوییِ دانشگاه صنعتی شریف و با حمایتِ معاونت فرهنگی – اجتماعی این دانشگاه برگزار می‌شود، قصدِ آن دارد تا پلی باشد بین علوم انسانی از یک سو و علوم پایه و فنی مهندسی از سوی دیگر. از آنجا که این گردهمایی در یکی از بهترین دانشگاه‌های صنعتیِ کشور برگزار می‌شود، موفقیتِ آن می‌تواند در سطح سایر دانشگاه‌های صنعتی نیز تأثیرگذار باشد. این رویداد، در سه محور اصلی پیگیری می‌شود:

–      دانشگاه و توسعه

–      اخلاق و فناوری

–      علم و دین

افتتاحیۀ این گردهمایی روز شنبه ۲۲ اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ و در محل سالن جابر دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. سخنران اولِ مراسم افتتاحیه آقای پروفسور اندرو پینست بودند، سپس دکتر رضا منصوری، دکتر علی قیدی و دکتر میری به سخنرانی پرداختند.

[۱]  Ian Ramsey Centre

[۲] Andrew Pinsent

[۳]  در فلسفۀ علم میان دو مقام تفکیک قائل می‌شوند: مقاوم گردآوری و مقامِ داوری. دانشمند، در مقاوم گردآوری می‌تواند از هر منبعی برای ابداعِ نظریه‌های علمی استفاده کند، اما همۀ این نظریه‌ها نهایتاً در مقامِ داوری باید تن به قضاوتی تجربی و عینی بدهند.

[۴]  calligraphy