سمینار اخلاق و فناوری

سمینار اخلاق و فناوری

اندیشکده مهاجر برگزار می کند

 

فناوری‌های جديد همه‌ی جنبه‌هاي زندگي بشري را تحت تاثير قرار داده‌اند. این امر به خصوص از میانه قرن بیستم كه تغییرات فناورانه به طور فزاینده‌اي به سطح عمومی جوامع راه یافته‌اند مشهودتر گشته است. ما امروزه با تهديدات هسته‌ای، آلودگی‌های زیست محیطی، نگرانی‌های حریم خصوصی، دستکاری‌های ژنتیکی، تغییر در ارزش‌های بومی و سبک زندگی و هزاران چالش دیگر روبرو هستیم که همگی از تبعات بسط فناوری در جای جای زندگی انسان‌هاست. اما این پایان کار نیست و  با در نظر گرفتن گسترش روزافزون فناوری‌ها، افزايش چالش‌های اخلاقی و اجتماعی در آینده کاملاً قابل پيش بيني است. به همین دلیل لزوم بحث‌هاي بنیادین فلسفي درباره نسبت اخلاق، جامعه و فناوری بيش از پيش بايد مورد توجه قرار گيرد.

از این رو قصد داریم با برگزاری «سمینار اخلاق و فناوری» گامی هر چند کوچک در راستای ایجاد فضایی برای تأمل درباب تاثیرات اجتماعی و اخلاقی فناوری در کشور برداریم. این سمینار که به همت کارگروه اخلاق و فناوری اندیشکده مهاجر، و با حمایت معاونت فرهنگی دانشگاه صنعتی شریف برپا شده است تلاش دارد با دور هم آوردن دانشجویان و اساتید فعال در این زمینه به تقویت جامعه تخصصی اخلاق و فلسفه فناوری در ایران و تبادل آراء بین اعضای آن کمک کند. سمینار با سخنرانی آغازین دکتر سید حسن حسینی از اعضای هیئت علمی گروه فلسفه علم آغاز خواهد شد و در بخش نخست شامل ارائه پنج  مقاله‌ی تخصص و پرسش و پاسخ مربوط به ارائه آن‌ها خواهد بود.

نخست رحمان شریف زاده که دکتری خود را از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اخذ کرده در مورد آرای لاتور، به خصوص نظریه کنشگر-شبکه او و نسبتی که  با اخلاق فناوری برقرار می‌کند سخنرانی خواهد کرد. او درباره ارائه خود گفته است:

« برنو لاتور تکنولوژی را واسطه می‌داند یعنی کنشگری که صرفاً انتقال دهنده یا انجام‌دهندة چیزی نیست بلکه خود، برمی‌سازد، تغییر می‌دهد و دیگر کنشگران را به موجودات دیگری تبدیل و ترجمه می‌کند. ما بر اساس سه معنای وساطت نزد لاتور، از سه معنای اخلاقی بودن تکنولوژی سخن خواهیم گفت. به عبارتی دیگر از این بحث خواهیم کرد که تکنولوژی به سه معنا می‌تواند با اخلاق مرتبط شود.»

مهدی خلیلی دانشجوی دکتری فلسفه علم و فناوری دانشگاه شریف به نقش فناوری در بحران مراقبت پزشکی خواهد پرداخت و تلاش می‌کند راهی برای غلبه بر آن پیش روی ما قرار دهد:

«در این مقاله در پی آنم که به بررسی بحران مراقبت در پزشکی مدرن بپردازم، بحرانی که طبق آن نیازهای وجودی بیماران تامین نمی‌شود. من در ابتدا یک پیش‌نهاد ارائه شده برای حل این بحران را بررسی می‌کنم. این پیشنهاد "پزشک فضیلت‌مند" است. سپس استدلال خواهم کرد که نقش تکنولوژی‌ها در ایجاد بحران مراقبت پررنگ است و پیشنهاد اخیر این نقش را نادیده انگاشته است، لذا باید به دنبال راه  حلی بود که این نقش را نیز در نظر بگیرد. در انتها، رویکردی اخلاقی پیشنهاد می‌شود که طبق آن عوامل مختلف در ایجاد بحران مراقبت در نظر گرفته شوند. این عوامل شامل پزشک، تکنولوژی‌ها و غیره اند. این رویکرد تلاشی ست برای درمان بحران مراقبت.»

ابوطالب صفدری که از دانشجویان دکتری فلسفه علم و فناوری دانشگاه شریف است به ارزیابی اخلاقی وب سایت‌های ایرانی از منظر نگرانی‌های حریم خصوصی می‌پردازد و چهارچوب‌های اخلاقی برای برخی از آن پیشنهاد می‌دهد. او در چکیده خود آورده است:

«در سالهای اخیر و با رشد چشمگیر فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا) شاهد ورود این فناوری‌ها در جزئی‌ترین بخش‌های حیات اجتماعی و شخصی افراد هستیم. همین امر نیز باعث ایجاد نگرانی‌هایی جدی دربابِ مسائل مربوط به حریم خصوصی شده است. در این مقاله پس از بررسی انواع مختلف نظریاتِ اخلاقیِ حریم خصوصی، همدلی خود را با یکی از نظریات متأخر و تأثیرگذار در این حوزه یعنی نظریۀ یکپارچگیِ بافتاری  ابراز می‌کنیم. سپس در گام بعدی به بررسی وضعیت وب‌سایت‌های ایرانی از منظر مسائل حریم خصوصی می‌پردازیم. در این مرحله با استفاده از افزونۀ گاستری نشان می‌دهیم که بسیاری از این وب‌سایت‌ها به تعقیبِ اطلاعاتی و برخطِ کاربران خود می‌پردازند، و این در حالی‌ست که هیچ کدام از آنها هیچ نوع سیاست یا اطلاع‌رسانیِ شفافی دربارۀ مسائل حریم خصوصی ندارند، حال آنکه تمام همتایان این وب‌سایت‌ها در کشورهای دیگر مواضع خود را در قبال این مسئله به طور کاملی روشن کرده‌اند. در گام بعدی با استفاده از چهارچوب نظریِ مشخص شده در گامِ اول، و تمرکز بر دومین وب‌سایتِ پرارجاع ایرانی یعنی فروشگاه مجازیِ دیجی‌کالا، یک چهارچوبِ اخلاقی برای آن پیشنهاد می‌دهیم.»

حسین تاجمیر ریاحی دانشجوی دکتری فلسفه علم و فناوری دانشگاه شریف است درباره چالش‌های اخلاقی که پیش روی توسعه علوم و فناوری‌های اعصاب قرار داد صبحت خواهد کرد. در چکیده مقاله او آمده است:

«اخلاق نورو (neuro ethics) حوزه‌ای نوظهور از اخلاق علم و فناوری است که به پیامد‌های اخلاقی و اجتماعی پیشرفت و کاربست علوم و فناوری‌های اعصاب می‌پردازد. در این مقاله‌، پس از معرفی این حوزه و بررسی تعاریف ارائه شده از آن به مسائل مطرح در آن که به دو دسته اخلاق عصب شناختی و عصب شناسی اخلاق تقسیم می‌گردند خواهیم پرداخت. شاخه اخلاق عصب شناختی خود شامل پرسش‌های درباره تاثیرات روش‌های نوین تصویربرداری مغزی و بهسازی سیستم عصبی  انسان می‌گردد. نگرانی‌های همچون حریم خصوصی مغز، عدالت اجتماعی، آزادی فردی و حفظ هویت انسانی در این قسمت مورد بررسی قرار می‌گیرند. در بخش عصب شناسی اخلاق نیز تاثیر پیشرفت‌های علوم اعصاب برای مفاهیم اخلاقی همچون اراده آزاد، مسئولیت اخلاقی و همچنین استلزامات آن برای داوری اخلاقی مورد توجه قرار خواهد گرفت.»

یاسر خوشنویس از دانشجویان دکتری فلسفه علم و فناوری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مقاله خود که یکی از معدود مطالعات جامعه شناختی تکنولوژی در ایران است را با عنوان « به سوی جامعه شناسی اخذ و انتقال تکنولوژی: موردکاوی عباس میرزا قاجار و اصلاح قشون»  ارائه خواهد نمود. در چکیده مقاله او آمده است:

«در این مقاله، به یکی از نقاط آغازین مواجهه ایرانیان با علوم و تکنولوژی مدرن، یعنی تلاش عباس میرزا برای اصلاح قشون در دهه ۱۱۸۰ شمسی (دهه ۱۸۰۰ میلادی) باز می‏گردم و سعی می‏کنم مفهوم «سیستم‏های اجتماعی-تکنیکی» تامس هیوز و «تحلیل مناقشه‏ای» ترِور پینچ و ویبه بایکر را که برای تحلیل فرایند نوآوری تکنولوژیک شکل گرفته‏اند، به منظور تحلیل فرایند انتقال تکنولوژی به کار ببندم. نقطه تمرکز مقاله مناقشات فرهنگی و ارزشیابانه‏ای است که تلاش عباس میرزا برای نوسازی قشون پدید آوردند. چهارچوبی را برای تحلیل فرایند اتخاذ سیستم‏های اجتماعی-تکنیکی جدید، ارزیابی این سیستم‏ها از جانب به‏کارگیرندگان و چگونگی شکل‏گیری و خاتمه یافتن مناقشات در این خصوص ارائه خواهم کرد. با توجه به مستندات تاریخی، استدلال خواهم کرد که به‏کارگیرندگان تکنولوژی کاربرانی منفعل نیستند، بلکه فعالانه درگیر تحلیل عناصر سیستم جدید و تفسیر توصیه‏های مطرح شده می‏شوند، برخی عناصر و توصیه‏ها را اتخاذ می کنند و آنها را با عناصر محلی می‏آمیزند و بدین ترتیب، عاملیت خود را اِعمال می کنند. اگرچه این مطالعه خصلتی تاریخی دارد، اما به این نکته کلیدی اشاره خواهم کرد که چگونه امروزه هم با همان انواع از مناقشات مواجهیم و چگونه شیوه‏های خاتمه‏بخشی مشابهی امروزه نیز به کار گرفته می‏شوند.»

بخش دوم سمینار به میزگرد « چالش‌های اخلاقی در فناوری‌های نوین » اختصاص خواهد داشت. در این میزگرد، خانم دکتر ایرجی زاد  ریاست پژوهشکده علوم و فناوری نانو دانشگاه صنعتی شریف و عضو کمیته بین المللی اخلاق در علم و فناوری یونسکو (COMEST)، آقای دکتر رسول جلیلی عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف و عضوی شورای عالی فضای مجازی، دکتر احسان شمسی مدیر گروه اخلاق مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و آقای دکتر علی مقداری عضو هیئت علمی دانشکده مکانیک دانشگاه شریف و مدیر قطب علمی رباتیک به بحث درباره  دغدغه‌های اخلاقی مرتبط با فناوری‌های حوزه فعالیت خود خواهند پرداخت.

در ابتدای این میزگرد، بحثی پیرامون چالش‌های اخلاقی مطرح در هر یک از زمینه‌های تخصصی اساتید شکل خواهد گرفت؛ سرکار خانم ایرجی‌زاد مهم‌ترین چالش‌های اخلاقی نوروفناوری‌ها را شرح خواهند داد، آقای دکتر جلیلی از چالش‌های موجود در اخلاق فضای مجازی بحث خواهند کرد، آقای دکتر احسان شمسی مسائل و معضل‌های اخلاقی حوزه‌ی پزشکی را بررسی خواهند کرد، و جناب آقای دکتر مقداری نیز بحث‌های اجتماعی و اخلاقی حوزه‌ی رباتیک را بحث خواهند کرد. سپس بحث پیرامون راه‌حل‌های مطرح برای حل این معضلات پی‌گیری خواهد شد، و با توجه به تجربه‌ی عملی هر یک از اساتید در حوزه‌ی تخصصی خود چالش‌ها و راه‌حل‌ها به بحث گذاشته خواهد شد. به نظر می‌رسد چالش‌های مربوط به حریم خصوصی، پایش عمومی، عدالت اجتماعی، نسبت آزادی و فناوری‌ها، توسعه‌ی پایدار و محیط‌زیست، شفافیت و دسترس‌پذیری اطلاعات، ایمنی، مسئولیت‌پذیری از مهم‌ترین مباحثی باشد که در این میزگرد مطرح خواهند شد.  

این سمینار در روز دوشنبه یکم خرداد ماه ۹۶ در آمفی تئاتر انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف از ساعت ۱۵-۱۹ برگزار خواهد شد. برنامه دقیق ارائه‌ها، و آدرس محل برگزاری سمینار در ذیل تقدیم می‌گردد. امید که حضور فعالانه شما در این نشست به تقویت سپهر اندیشه‌ای لازم برای راهبری توسعه تکنولوژی در کشور بیانجامد.

زمانبندی ارائه‌ها و میزگرد در سمینار اخلاق و فلسفه فناوری

شماره

ارائه دهنده

عنوان ارائه

زمان

۱

دکتر حسن حسینی

سخنرانی آغازین نشست

۱۵:۲۰-۱۵

۲

رحمان شریف زاده

آیا مصنوعات اخلاق دارند؟، لاتور و اخلاق تکنولوژی

۱۵:۴۰-۱۵:۲۰

۳

مهدی خلیلی

نقش تکنولوژی در بحران مراقبت پزشکی

۱۶-۱۵:۴۰

۴

ابوطالب صفدری

ارزیابی اخلاقیِ وب‌سایت‌های ایرانی از منظر اخلاقِ حریم خصوصی

۱۶:۲۰-۱۶

۵

حسین تاجمیر ریاحی

مروری بر مسائل اخلاق نورو

۱۶:۴۰-۱۶:۲۰

۶

یاسر خوشنویس

به سوی جامعه شناسی اخذ و انتقال تکنولوژی: موردکاوی عباس میرزا

۱۷-۱۶:۴۰

۷

پذیرایی(۱۷:۳۰-۱۷)

۸

میزگرد چالش‌های اخلاقی در فناوری‌های نوین(۱۹-۱۷:۳۰)

 


محل برگزاری سمینار اخلاق و فناوری، انجمن فارغ‌التحصلان است که در پشت سلف‌سرویس دانشگاه قرار دارد و محل آن در نقشه زیر مشخص شده‌است. توضیح این‌که آمفی‌تئاتر انجمن فارغ‌التحصیلان در طبقه منفی۱ این ساختمان می‌باشد.