رساله فاعلیت الهی و علم تجربی

رساله فاعلیت الهی و علم تجربی

عنوان طرح یا پایان­نامه به زبان فارسي:

بررسی "بستار فیزیکی" از طریق علیت ذهنی و اراده آزاد و دلالت‌های آن نسبت به فاعلیت الهی در جهان

عنوان طرح یا پایان­نامه به زبان انگلیسی:

Critical Analysis of "Physical Closure" through Mental Causation and Free Will and it’s Implications to Divine Action in the World

 

‌تاثیر تفکر علمی بر اندیشه‌ی دینی در هیچ موردی بیش از تعدیل نقش خداوند در ارتباط او با طبیعت نبود(ایان باربور).

 

مقدمه: با شکل‌گیری نگاه علمی جدید به جهان، تبیین علمی برابر با تبیین مکانیکی و فیزیکی می‌گردد و این، چه در ایجاد عالم و چه در بقای آن راهی برای عاملیت اراده هوشمند، که بر اساس نگاه دینی خداوند می‌باشد باقی نمی‌گذارد. اما این مسئله تنها با اراده‌ی هوشمند و غایتمند الهی مواجه نیست، بلکه اساساً هرگونه علیت غیرمکانیکی و فیزیکی را کنار خواهد گذاشت، ازجمله، علیت و اراده آگاه انسانی. بنابراین، پروژه علم تجربی جدید در حوزه‌ی ذهن و عصب‌شناسی بر آن است تا با رویکردی کاملاً فیزیکالیستی و موجبیتی تمامی امور ذهنی ازجمله اراده آزاد و آگاه انسانی را نیز تبیین نماید. اما به نظر می‌رسد این روند روندی معقول نیست، چراکه پیش‌فرض باطلی دارد و آن تقلیل تبیین علمی به تبیین مکانیکی و موجبیتی است، درحالی‌که نوع دیگر، تبیین متکی بر اراده شخصی است و به قول سویین برن تبیین شخصی، Personal Explanation.

طرح و اهداف کلان رساله:

در این رساله سه هدف اصلی موردنظر است:

نخست، آشکار ساختن تعهد نامعقول علم تجربی جدید به فیزیکالیسم و انحصار تبیین در تبیین مکانیکی.

دوم، نقض این تعهد از طریق دفاع از اراده آگاه و آزاد و عدم تقلیل آن به علیت مکانیکی که خود دو بخش خواهد بود:

·       دفاع از علیت ذهنی-آگاه و رد فیزیکالیسم

·       دفاع از اراده آزاد(اختیار) و رد دترمینیسم

سوم، دلالت به عاملیت اراده هوشمند الهی از طریق شواهد تجربی علمی و دینی.

البته باید بیان نمود که محور اصلی رساله بخش دوم آن خواهد بود و در این محل تفصیل این بخش موردتوجه است:

 

بخش اول:

در این بخش نشان داده خواهد شد که در فضای علمی تعهدی متافیزیکی به فیزیکالیسم و بستار فیزیکی وجود دارد که مانع دلالت شواهد تجربی به اراده هوشمند می‌گردد.

شرح تفصیلی بخش دوم:

·       دفاع از علیت ذهنی و رد فیزیکالیسم

o      دفاع از علیت ذهنی با تکیه‌بر اصل آسان‌باوری: ما اراده آگاه خویش را بالوجدان می‌یابیم و اگر دلیلی کافی علیه آن وجود نداشته باشد باید آن را بپذیریم. بررسی ادله مخالف

o      رد فیزیکالسیم بر پایه بی‌دلیل بودن و خودشکن بودن: فیزیکالسیم صرفاً یک تعهد متافیزیکی است که عموماً به‌عنوان جهان‌بینی علمی ذکر می‌گردد که دفاع از آن دفاع از علم است، درحالی‌که نه‌تنها چنین رابطه‌ای میان فیزیکالیسم و علم برقرار نیست که فیزیکالیسم تمام اعتبار معرفتی ساینس را مخدوش خواهد نمود، چراکه بنابر پذیرش آن هیچ دلیلی برای ارتباط میان ساینس و حقیقت نمی‌توان برقرار نمود.

 

·       دفاع از اراده آزاد(اختیار) و رد دترمینیسم

o      دفاع از اراده آزاد بر پایه اصل آسان باوری: ما امکان انتخاب آزادانه میان گزینه‌های مشابه را در خود می‌یابیم و اگر دلیل کافی علیه آن وجود نداشته باشد، باید آن را بپذیریم.

o      رد دترمینیسم، نه‌تنها دلیلی برای پذیرش دترمینیسم وجود ندارد که آن باوری خودشکن است، چراکه پذیرش دترمینیسم موجه بودن همه‌ی باورهای ما را زیر سؤال خواهد برد ازجمله دترمینیسم.‌ ضمن اینکه اگرچه تأکید بر دترمینیسم به علت تعهد علم بدان است، امروز فیزیک جدید دترمینیسم را کنار گذارده است.‌

پس از بخش دوم، پذیرش اراده آگاه و آزاد یک باور موجه است و تبیین مبتنی بر آن یک تبیین معقول و کامل.

بخش سوم، شواهد عاملیت اراده‌ هوشمند(خداوند):

البته پرداختن به این بخش منوط به کمیت و کیفیت بخش دوم که بخش اصلی رساله است خواهد بود. منتها در صورت مساعد بودن شرایط، در این بخش دو سرفصل اصلی را می‌توان دنبال نمود در جهت شواهد عاملیت اراده هوشمند(شخصی) که بیان می‌گردد:

·       بروز اراده شخصی در ساحت طبیعت:تأکید بر برهان نظم، مسئله Fine tuning و پدیده‌های پیچیده ویژه که نیاز به انتخاب هوشمندانه را در تبیین جهان مطرح می‌کنند. خصوصاً در فیزیک و زیست‌شناسی.

o      شواهد نظم در زیست‌شناسی

o      شواهد نظم در فیزیک

·       دلالت اصل وجود اراده آگاه در انسان و نیاز به خالق آن‌که خود باید دارای اراده آگاه باشد. 

تبیین پرسش‌های پیش رو:

چرا فیزیکالیسم در تبیین کاملاً فیزیکی جهان (ازجمله ویژگی‌های ذهنی انسان و همین‌طور ویژگی‌های خاص جهان طبیعت همچون غایتمندی و تنظیم ظریف (fine tuning)) موفق نیست و لوازم این عدم موفقیت نسبت به جهان‌بینی دینی چیست؟

به‌صورت خاص می‌توان مسئله اصلی بالا را به پنج زیر مسئله در دو بخش بیان نمود. سه سؤال نخست مربوط به ویژگی‌های ذهنی و علیت ذهنی در وجود انسان است و دو سؤال بعد در رابطه با عاملیت اراده الهی در جهان.

۱٫      آیا می‌توان حالات ذهنی)  (mental states را انکار (nihilism) و یا قابل تحویل (reductionism) به امور فیزیکال (فعالیت‌های الکتروشیمیایی مغز، رفتار یا عملکرد) دانست؟

۲٫      آیا اصل بستار فیزیکی (اینکه پدیده‌های فیزیکی صرفاً معلول علل فیزیکی، و تنها علل فیزیکی علت معلول‌های فیزیکی‌اند) قابل دفاع است؟

۳٫      ربط و نسبت اصل بستار با اراده آزاد انسان چیست؟ آیا می‌توان برای دفاع از اصل بستار علی، اراده آزاد را کنار گذارد؟

۴٫      ربط و نسبت نفی اصل بستار در تبیین افعال انسانی با دخالت اراده الهی در جهان طبیعت چیست؟

۵٫      شواهد تجربی دخالت الهی در رخدادهای فیزیکی و رابطه آن با اصل بستار چیست؟

آیا می‌توان ملاک پیچیده ویژه را به‌عنوان ملاکی که عاملیت اراده هوشمند را در تبیین پدیده موردبررسی ضروری می‌نماید به کار برد و از طریق آن از وجود پدیده‌های پیچیده ویژه در جهان پی به عاملیت اراده هوشمند برد؟

پیشینه تحقیق:

پیشینه این تحقیق را می‌توان در دو حوزه پی گرفت. نخست، مسئله ذهن-بدن و علیت ذهنی و همچنین اراده آزاد که خصوصاً در سالیان اخیر به مهم‌ترین مسئله و دغدغه فیلسوفان ذهن بدل شده است. در این زمینه تکیه‌بر آراء جیگوان کیم به‌عنوان مدافع و نظریه‌پرداز برجسته فیزیکالیسم(Physicalism, or something near enough) و در مقابل ریچارد سویین برن(Mind, Brain and free will) به‌عنوان مدافع به رسمیت شناختن علیت ذهنی غیرقابل‌تقلیل به فیزیک ازجمله مهم‌ترین آثار انجام‌گرفته در این زمینه هستند. همچنین کتاب God and Mental Causation  نوشته Daniel Lim اثر دیگر انجام‌گرفته در این زمینه است.

 حوزه بعدی، مسئله نظم و دلالت شواهد تنظیم‌شدگی در جهان به سود عاملیت اراده هوشمند است. به‌طور خاص این مسئله را باید در دو بخش مهم دنبال نمود، نخست بحث پیدایش عالم و شواهد تنظیم‌شدگی در جهان است و مقابله دو رویکرد طبیعت‌گرا و طراحی محور و در ادامه بحث پدیده‌های پیچیده ویژه خصوصاً در عرصه حیات و زیست، که استفاده از آثار مدافعین جنبش Intelligent Design  و در مقابل ایشان منتقدین و خصوصاً معتقدین به رویکردهای داروینیستی از مهم‌ترین منابع و آثار قابل‌استفاده خواهد بود. برای نمونه کتاب God and Design از مهم‌ترین آثار در زمینه آثار مربوط به نظم می‌باشد. همچنین آثار ویلیام دمسکی(Being as Commiunion,No Free lunch)، استفن میر(Signature in the cell)، ویلیام کریگ(Kalam cosmological Argument) آثار برجسته انجام‌گرفته در زمینه دلالت شواهد تجربی به سود اراده هوشمند هستند.

 

 

متن شما