حلقه علم و دین با موضوع « طبیعت‌گرایی علمی و تیغ اوکام »

نیما نریمانی / دانشجوی دکتری فلسفه دین دانشگاه تهران / مدیر کارگروه علم و دین

حلقه علم و دین با موضوع « طبیعت‌گرایی علمی و تیغ اوکام »

جلسه هفتگی حلقه علم و دین با موضوع طبیعت‌گرایی علمی و تیغ اوکام پیرامون پرسش و پاسخ و طرح سه سؤال اصلی با عناوین "طبیعت‌گرایی علمی چیست؟ چرا مهم است؟ و چگونه می‌توان از خدا در برابر آن دفاع کرد؟"منعقد شد. (دانلود صوت جلسه)

طبیعت‌گرایی باوری فلسفی است که بر اساس آن تنها قوانین و نیروهای طبیعت و نه قوانین و نیروهای فرا طبیعی در جهان حاکم‌اند، به‌عبارت‌دیگر چیزی فراتر از جهان طبیعی نیست.
دیدگاه‌های طبیعت‌گرایان را می‌توان ذیل دو قرائت از طبیعت‌گرایی به نام‌های سخت و نرم دسته‌بندی نمود:
طبیعت‌گرایی سخت بر این باور است که اصالت و سطح بنیادین هر امری سطح فیزیکی است و هر امر دیگری به امر فیزیکی تقلیل می‌یابد.
در طبیعت‌گرایی نرم
 سطوح دیگری وجود دارند که به سطح فیزیکی تقلیل پیدا نمی‌کنند ولیکن به سطح فیزیکی وابسته‌اند، به‌عنوان‌مثال می‌توان برای پدیده‌های زیستی سطوح بالاتری در نظر گرفت که به سطح فیزیکی قابل‌تقلیل نیستند، اما به امر فیزیکی وابسته‌اند و برآمده از آن‌اند.
در هر دو قرائت تأکید بر این نکته ضروری است که هیچ امر بیرونی و جوهر مستقل از سطح فیزیکی وجود ندارد.
استدلال طبیعت‌گرایان را می‌توان با چهار مقدمه اساسی صورت‌بندی نمود:

·       رئالیست بودن علم: علم، وسیله کشف حقیقت و کارکرد آن اصالتاً شناخت واقعیت است، به‌عبارت‌دیگر به‌وسیله‌ی نظریه‌های علمی به درک واقعیت نزدیک‌تر و نزدیک‌تر می‌شویم.

·       موفقیت علم: نظریات علمی موجود بسیار موفق‌اند، به‌علاوه می‌توان این حقیقت تاریخی را در نظر گرفت که علم در طول تاریخ، همواره بر سایر رقبا پیروز شده است.

·       طبیعت‌گرا بودن علم: نظریات علمی، عالم را بدون هیچ متغیر و مکانیسم غیرطبیعی توصیف می‌کنند، و نیاز به پارامتری فراطبیعت ندارند.

·       تیغ اوکام: طبق این اصل، اگر دو نظریه مشابه دارید که به نتیجه‌ و توصیف یکسان می‌رسند، احتمال صحیح بودن نظریه ساده‌تر بیشتر است و ارزش بیشتری دارد.

این چهار مقدمه در کنار یکدیگر طبیعت‌گرایی علمی را نتیجه می‌دهند.
جریان‌های جامعه دینی در مقابله با طبیعت‌گرایی سعی بر زیر سؤال بردن هر یک از چهار مقدمه داشته‌اند. به‌عنوان‌مثال عده‌ای معتقدند دیدگاه رئالیستی مواجهه با علم به‌کلی غلط است و درواقع کار اصلی علم کشف واقع و هستی‌شناسی نیست بلکه تحت تأثیر پارامترهای مختلف جامعه‌شناسی و ابزارگرایی و … قرار می‌گیرد، هم چنان‌که عده‌ای روش به‌کارگیری تیغ اوکام و اصل آن را در برابر هستی‌شناسی صحیح نمی‌دانند، و خدا را دلیل وجود و تحقق این سیستم می‌دانند.

در صورت علاقه‌مندی به مباحث فوق، می‌توانید به مراجع و مقالات زیر مراجعه کنید:

دانشنامه فلسفه استنفورد/طبیعت‌گرایی/دیوید پاپینو/ترجمه حسن امیری آرا

Where the Conflict Really Lies: Science, Religion, and Naturalism,alvin plantinga

The Blackwell Companion to Naturalism,Kelly James Clark

http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_1127_226.html

#نیما_نریمانی#علم_و_دین#طبیعت_گرایی#تیغ_اوکام#اندیشکده_مهاجر