چالشی اخلاقی : نگاهی به استدلال‌های موافق و مخالف استفاده از محصولات تراریخته

چالشی اخلاقی : نگاهی به استدلال‌های موافق و مخالف استفاده از محصولات تراریخته

نگرانی‌ها درباره خطراتی که ممکن است غذاهای اصلاح ژنتیکی شده یا تراریخته برای انسان و محیط‌زیست در پی داشته باشند منجر به بحث‌های داغ و جنجالی میان طرفداران و مخالفان این نوع از محصولات هم در سطح جهانی و هم در داخل کشور شده است. 

پخش ویدئو

ویدیو فوق کاری از سازمان صلح سبز (Green peace) است، سازمانی غیردولتی که در بیش از چهل کشور جهان دفتر دارد و نقش مشورتی در شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل متحد بازی می‌کند. موضوعاتی همچون تغییرات آب و هوایی، آب شدن یخ‌های قطبی، نابودی منابع دریایی، تسلیحات هسته‌ای و مهندسی ژنتیک از موضوعات موردعلاقه این سازمان است. در ویدیو فوق استدلال‌های مطرح علیه غذاهای اصلاح ژنتیکی  شده ارائه‌شده است. ازجمله این دلایل  تفاوت کشت غذاهای اصلاح ژنتیکی شده در محیط آزمایشگاهی با محیط طبیعی، تسلط غول‌های بزرگ تجاری بر این صنعت، تأثیرات نامعلوم این محصولات بر سلامت انسان و جانوران و  رد ادعاهای مانند برطرف کردن گرسنگی جهانی یا کاهش استفاده از سموم می‌باشد.

نکاتی برای تأمل:

اگر پیامدهای مخرب این دست از محصولات برای انسان و محیط‌زیست به اثبات رسد، بدون شک تولید و  فروش چنین محصولاتی ازآنجاکه امنیت غذایی مردم را به خطر می‌‌اندازد و باعث ضرر به جامعه می‌گردد به لحاظ اخلاقی روا نیست. اما آنچه ارزیابی اخلاقی این فناوری را با دشواری روبرو می‌کند عدم اطلاع کافی حتی دانشمندان از نتایجی است که در طولانی‌مدت ممکن است این محصولات به بار می‌آورند. مخالفان بر برخی از تحقیقات اندک که نشانه‌ای از مضرات این محصولات را ارائه می‌کند و نمونه‌های دیگر در فناوری‌های مشابه که تأثیرات نامناسب در درازمدت داشته‌اند تکیه می‌کنند درحالی‌که موافقان اعتبار علمی این تحقیقات را زیر سؤال می‌برند و معتقدند سال‌ها این محصولات مورداستفاده قرارگرفته و هیچ نمونه‌ای از پیامدهای منفی وجود نداشته است. در چنین وضعیتی وظیفه اخلاقی سیاست‌گذاران و توسعه‌دهندگان این دست از فناوری چیست و  باید بر اساس چه ارزیابی اخلاقی کار خود را به‌پیش برند؟

پخش ویدئو

یکی از استدلال‌های موافقان غذاهای اصلاح ژنتیکی شده این است که چنین دست‌کاری در محصولات امری نوپدید نیست بلکه هزاران سال است که کشاورزان و دامداران این کار را تحت عنوان انتخاب مصنوعی (artificial selection) انجام می‌دهند. یک نوع از این انتخاب مصنوعی فرآیندی است که در آن جانوران و گیاهانی که از صفات بیولوژیکی برتری نسبت به باقی گونه خود برخوردارند در چرخه تولید باقی می‌مانند، برای مثال کشاورزان دانه محصولاتی که بهتر هستند را برای کشت‌های بعدی خود استفاده می‌کنند و بدین ترتیب در طی چند نسل گیاهان با ویژگی‌های بهبودیافته رشد می‌یابند. روش‌های لقاح میان دو گونه از جانوران  که به جانوران دورگه منجر می‌شود یا ترکیب دو نوع از گیاهان که باعث تولید گیاهان پیوندی می‌شود نیز سال‌هاست که توسط کشاورزان و دامداران انجام می‌پذیرد. چنین ترکیب‌هایی  نیز  نوعی از انتخاب مصنوعی به‌حساب می‌آید که در آن مجدداً هدف بهبود خصوصیات بیولوژیکی جانوران و گیاهان است. ازنظر طرفداران غذاهای اصلاح ژنتیکی شده  آنچه مهندسی ژنتیک با این محصولات انجام می‌دهد همانند فرایند انتخاب مصنوعی است که تنها به صورتی دقیقی‌تر و با سرعت بالاتر در آزمایشگاه انجام می‌پذیرد. در ویدیو فوق نیل دی گریس تایسون (Neil deGrasse Tyson) از مروجان مشهور علم و طرفداران غذاهای اصلاح ژنتیک شده این استدلال را مطرح می‌کند.

علاوه بر استدلال‌های فوق دلایلی همچون غلبه بر گرسنگی جهانی به علت افزایش تولید محصولات کشاورزی، محیط‌زیستی بودن به خاطر استفاده کمتر از سموم و آفت‌کش‌ها، و امکان غنی‌سازی محصولات ترا ریخته با انواع مواد معدنی و ویتامین‌ها برای ریشه‌کنی برخی از بیماری‌های مرتبط با کمبود این مواد از دیگر دلایل طرفداران محصولات تراریخته است

نکاتی برای تأمل:

اگرچه آنچه مهندسی ژنتیک و انتخاب مصنوعی انجام می‌دهند می‌توانند از یک نوع تلقی شوند ولی دامنه دست‌کاری که درروند طبیعی انجام می‌دهند ظاهراً به‌شدت متفاوت است. برای مثال آیا تلاش برای جفت‌گیری میان دو نژاد اسب برای دست‌یابی به نژادی که دارای ویژگی‌هایی برتری باشد با استفاده از ژن ضد انجماد یک ماهی  برای مقاوم کردن گوجه‌فرنگی در برابر سرما (که دو گونه کاملاً متفاوت به لحاظ تکاملی‌اند) باید به یک نحو ارزیابی شوند؟. آیا این تفاوت در میزان تغییر در بنیادی‌ترین سطح زیستی موجودات که فناوری ژنتیک ممکن کرده است،  نگرانی درباره پیامد‌های ناشناخته چنین عملی را موجه می‌سازد؟

#اخلاق-و-فناوری#تراریخته#کشاورزی