از هر کرانه تیرِ پیامک شده روان! …

ابوطالب صفدری / دانشجوی دکتری فلسفه علم / عضو کارگروه اخلاق و فناوری / [email protected]

از هر کرانه تیرِ پیامک شده روان! …

   شما برندۀ یک خودروی لامبورگینی شده‌اید؛ برای قطعی کردنِ جایزۀ خود  یک پیامک خالی به شمارۀ بووووق ارسال کنید؛

 

–      تخفیفِ ۹۸ درصدیِ فروشگاه‌های زنجیزه‌ایِ بووووق؛ برای ۱۰۰ در ۱۰۰ شدنِ تخفیف یک پیامک به شمارۀ بوق ارسال کنید؛

–      تدریس خصوصیِ تمام درس‌های جهان توسط استاد بووووق؛

و صدها نوع پیام غالباً بی‌محتوا و آزاردهندۀ دیگر که همۀ ما تجربۀ دریافتِ روزانۀ آن‌ها را داریم. پیامک‌هایی گاهی اوقات واقعاً موجبات رنجشِ ما را فراهم می‌آورند. اما آیا ارسال این پیامک‌ها، دست‌کم به لحاظ اخلاقی کارِ موجهی است؟ (قطعاً به لحاظ اقتصادی کار موجهی است!) در این نوشتار سعی می‌کنم نشان دهم ارسال این پیامک‌ها به لحاظ اخلاقی کارِ موجهی نیست. اما پیش از آن بهتر است کمی وضعیتِ موجود را توصیف کنیم.

    از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام روان / باشد کزان میانه یکی کارگر شود (حافظ)

 

پیامک‌ها و ایمیل‌های غالباً تبلیغاتی که به‌طور ناخواسته برای اشخاص ارسال می‌شوند پیامک‌ها یا ایمیل‌های هرز[۱] -هرزنامه – نامیده می‌شوند. البته این مشکلی نیست که فقط دامن‌گیر کاربران ایرانی باشد. آمارهای زیر موضوع را روشن‌تر می‌کند:

   ایمیل‌های هرز

                در سراسر جهان، روزانه نزدیک به ۵۲ میلیارد ایمیلِ هرز در سالِ ۲۰۱۵ ارسال شده است[۲]؛

    پیامک‌های هرز

               بیش از ۴٫۵ میلیارد پیامک هرز در سال ۲۰۱۰ در آمریکا ارسال شده است[۳]؛

               در ایران نیز ماهانه بیش از ۲۰ میلیون مورد از این پیامک‌های هرز توسط شرکت‌های مختلف و بدون رضایت مشترکان ارسال می‌شود (بخشی پور, ۱۳۹۳) که اغلب این پیامک‌ها هم هیچ فایده‌ای برای مشترکان ندارد[۴].

بازمی‌گردیم به سؤال اصلیِ این نوشتار: چرا این پدیده غیراخلاقی است؟ این پدیده غیر اخلاقی‌ست برای آنکه یکی از حقوق اخلاقیِ ما یعنی حریم خصوصی را نادیده گرفته و نقض می‌کند. اما چرا؟ چرا این پدیده ناقضِ حریم خصوصی است؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است تا به‌طور خلاصه مفهوم حریم خصوصی را بازشکافی کنیم. حریم خصوصی مفهومی بسیار متغیر است که دست‌کم سه وجه دارد:

–      حریم خصوصیِ فیزیکی

این وجه از حریم خصوصی به "حقِ تنها بودن" هم معروف است و اشاره به‌تنهایی فیزیکیِ فرد دارد.

–      حریم خصوصیِ فکری

این وجه از حریم خصوصی، خود، دو تعبیر دارد:

    تصمیمی

به این معنا که افراد در اتخاذِ تصمیمات مهم و حیاتیِ زندگی خود نباید تحت‌فشار و اجبار قرار بگیرند؛

     ذهنی

به این معنا که کسی حق ندارد با کمک فناوری‌های موجود اقدام به ذهن‌خوانیِ افراد کند؛

 

–      حریم خصوصیِ اطلاعاتی

اشاره به این دارد که کنترلِ جریانِ اطلاعاتِ شخصیِ افراد، بایستی در اختیار خودشان باشد.

از میان این سه وجه اما حریم خصوصیِ فیزیکی تناسب زیادی با مطلب موردنظر ما دارد ولذا توضیح دقیق‌تری در مورد آن ارائه می‌کنیم. شاید بتوان این دیدگاه را اولین دیدگاهی نامید که در مورد مسئلۀ حریم خصوصی مطرح شده است. در این دیدگاه حریم خصوصی به‌مثابه حق تنهاییِ فیزیکیِ اشخاص یا عدم دخالت در فضای فیزیکیِ اشخاص تعریف می‌شود (Tavani, 2012, p. 136). این دیدگاه در سال ۱۸۹۰ و با انتشار مقاله‌ای بسیار مهم و تأثیرگذار به نام حقِ حریم خصوصی[۵] مطرح شد:

اختراعات و روش‌های تجاریِ اخیر باعث جلب ضرورت برداشتنِ گام‌هایی در جهت حفاظت از افراد شده است، حفاظت از چیزی که قاضی کلونی آن را حق تنها بودن[۶] نامیده است. عکس‌های لحظه‌ای[۷] و تشکیلاتِ روزنامه‌ای به حوزۀ محرمانۀ حریم خصوصی و حیات اندرونیِ افراد حمله‌ور شده‌اند؛ چیزی نمانده تا ادواتِ مکانیکیِ متعددی که وجود دارند این جمله را محقق کنند: آنچه در گنجه‌ها نجوا شده است، در بالای بام‌ها فریاد زده خواهد شد (Warren & Brandeis, 1890, p. 195).

همان‌طور که در این نقل‌قول هم دیده می‌شود، این نوع حریم خصوصی تحت عنوان حق تنها بودن هم شناخته می‌شود. ضمن اینکه این مقاله نیز در واکنش به پیشرفت‌های تکنیکی  نوشته شد، البته نه پیشرفت‌های فاوا بلکه پیشرفت‌هایی که در حوزۀ فناوری‌ِ عکاسی و انتشار روزنامه‌ها محقق شده بود.
بازگردیم به مسئلۀ اصلیِ این نوشتار. همان‌طور که گفتیم این کار به لحاظ اخلاقی ناموجه بوده و وجه غیراخلاقی‌اش به آنجایی برمی‌گردد که ناقض حریم خصوصیِ فیزیکی است. اول اینکه به نظر می‌رسد بتوان گوشی تلفن همراه افراد را بخشی از فضای فیزیکی آن‌ها در نظر گرفت. درواقع امروزه بخش مهمی از حیات فردی و اجتماعی همۀ افراد در تلفن‌های همراه‌شان شکل می‌گیرد. به‌بیان‌دیگر بخشی از شخصیت افراد در تلفن‌های همراه‌شان محقق شده است. البته برخی همچون ستاره‌های اینستاگرامی هم هستند که اساساً همۀ شخصیت آن‌ها در صفحۀ شخصی‌شان که از طریق تلفن همراه به آن دسترسی دارند خلاصه شده است ولذا فرضِ اینکه  امروزه تلفن‌های همراه بخشی از فضای فیزیکی افراد هستند، اصلاً فرض نامعقولی نیست. به‌این‌ترتیب ارسال این پیامک‌های هرز و ناخواسته را می‌توان با ورود ناخواستۀ افراد به حریم خصوصیِ هنجاری‌ مقایسه کرد. 

                                                                                                          

 


[۱] Spam

 

 

 

 

 

[۲] https://blog.cyren.com/articles/2016-Q2-malware-increases-but-phishing-explodes

 

 

 

 

 

[۳] http://archive.jsonline.com/news/wisconsin/spam-text-messages-a-growing-problem-6d62fl7-162666806.html/?page=1

 

 

 

 

 

[۴] http://www.mehrnews.com/news/2472877/آمار-شکایت-از-پیامکهای-تبلیغاتی-لغو-مزاحمتهای-پیامکی-ظرف-۲۴

 

 

 

 

 

[۵] The right to Privacy

 

 

 

 

 

[۶] to be let alone

 

 

 

 

 

[۷] Instantaneous photographs

 

 

 

 

 

 

 

 

متن شما