اخلاقی سازی فناوری

کارگروه اخلاق و فناوری

اخلاقی سازی فناوری

پیتر پائول فربیک از پیشگامان رویکرد پساپدیدارشناسی در فلسفه تکنولوژی است. او هم‌اکنون ریاست دپارتمان فلسفه دانشگاه توئنته، ریاست انجمن فلسفه و تکنولوژی و عضو شورای هلندی علوم انسانی است.

پخش ویدئو

در این سخنرانی او به موضوع اخلاقی سازی فناوری (Moralizing Technology) می‌پردازد که نخستین بار توسط هانس آخترهایس مطرح شده است. بنابر این ایده ما می‌توانیم  با درون نگاری برخی ارزش‌ها در فناوری از بار فشار تصمیمات اخلاقی در زندگی خود بکاهیم. به تعبیر دیگر برای اخلاقی شدن جامعه تنها نباید افراد آن را اخلاقی کرد بلکه فناوری‌ها هم که نقش عمده‌ای در زندگی انسان‌ها دارند باید اخلاقی گردند. این ایده آخترهایس با مخالفت‌ها متعددی روبرو شد. منتقدان عمدتاً نگران بودند که این کار منجر به شکل‌گیری تکنوکراسی و همچنین از بین رفتن خودمختاری انسان گردد.
فربیک از پروژه‌هایی همچون  فناوری‌های متقاعدکننده (Persuasive Technology)  به‌عنوان نمونه‌هایی یاد می‌کند که هم ایده اخلاقی سازی را در دل خود نهفته‌اند و هم ارزش خودمختاری انسان‌ها را حفظ می‌کنند. بااین‌وجود او فکر می‌کند فهمی که ما از خودمختاری انسان داریم بسیار آرمان‌گرایانه است و باید کمی متواضعانه‌تر به خود بی اندیشیم. اگر دریابیم که خودمختاری تا چه حد تحت تأثیر فناوری است آنگاه دیگر اخلاق را صرفاً به حیطه ‌امور انسانی محدود نخواهیم کرد و اشیا و ابزارها را هم حائز اهمیت اخلاقی خواهیم دانست. قفل‌های سکه خور، وسایل اصلاح و قرص‌های ضدبارداری همه نمونه‌هایی است که ازنظر فربیک به اخلاق اشیا (Morality of things) اشاره دارند.
بدین ترتیب ما نیازمند توسعه مدل متفاوتی از رابطه میان انسان و فناوری هستیم که در آن انسان و فناوری نه به‌عنوان سوژه‌های خودمختار و ابژه‌هایی منفعل و مستقل از هم در نظر گرفته شوند بلکه باید به‌صورت دو امر درهم‌تنیده لحاظ شوند. این نگاه به رابطه انسان و فناوری نگاهی است که در کار‌های دن آیدی و همچنین نظریه واسطه‌گری فربیک وجود دارد. بر اساس چنین منظری جایگاه اخلاق سنتی تکنولوژی که در آن دو فرض اساسی وجود دارد متزلزل می‌گردد. نخست این‌که اخلاق باید از انسان در برابر تأثیرات فناوری دفاع کند و دوم می‌توان تبعات اخلاقی تکنولوژی را از یک نقطه بیرونی ارزیابی کرد. بنا بر نظریه واسطه‌گری اولاً هیچ راه فراری از تأثیرات فناوری وجود ندارد و ثانیاً خود چهارچوب‌های ارزیابی نیز می‌تواند تحت تأثیر واسطه‌گری قرار گیرند لذا نقطه بیرونی برای ارزیابی وجود ندارد.
دراین‌بین تأملات اخلاقی فوکو ازنظر فربیک می‌تواند منبع الهام خوبی برای توسعه‌ی یک اخلاق تکنولوژی جدید باشد. ازنظر فوکو اخلاق به معنای برقراری یک رابطه آزاد با قدرت است که در طی آن فرد در حال برسازی خویشتن است. ازنظر فربیک نیز ما باید به‌جای نفی تکنولوژی به دنبال برقراری یک رابطه سازنده با آن باشیم. این رابطه می‌تواند در دو سطح استفاده و طراحی برقرار گردد. در سطح استفاده باید درک کنیم که چگونه هر فناوری با تأثیراتش در حال شکل‌دهی به زندگی ماست. اما در سطح طراحی است که ایده اخلاقی سازی تکنولوژی اهمیت می‌یابد. بر اساس این ایده باید تلاش کنیم به کمک طراحی، نوعی از فناوری را توسعه دهیم که درنهایت بتواند تا میزان بالایی منجر به تحقق زندگی خوب از منظر ما گردد.

 

#فربیک#اخلاقی_سازی_تکنولوژی#تکنولوژی#اخلاق_و_فناوری#اندیشکده_مهاجر

 

متن شما